Trong làm việc với gia đình đa văn hóa, chuyên viên có thể muốn học nhanh “văn hóa Việt Nam” hoặc “văn hóa Nhật Bản” để áp dụng. Kiến thức nền hữu ích, nhưng nếu dùng như khuôn cố định, nó có thể làm chuyên viên bỏ lỡ gia đình thật trước mặt.
Khiêm tốn văn hóa bắt đầu từ việc nhận ra mình không bao giờ biết hết về trải nghiệm của người khác.
Trong hỗ trợ trẻ em, thái độ này đặc biệt quan trọng vì chuyên viên thường có quyền lực chuyên môn, còn gia đình có thể lo bị đánh giá. Nếu chuyên viên chỉ hỏi để xác nhận điều mình đã nghĩ, gia đình sẽ khó nói thật. Khiêm tốn văn hóa là giữ cánh cửa mở cho điều mình chưa biết.
Tự hỏi mình đang giả định điều gì
Chuyên viên nên chú ý những giả định như gia đình Việt Nam luôn thế này, cha mẹ nhập cư luôn thế kia, hoặc trẻ song ngữ chắc chắn gặp khó vì hai ngôn ngữ. Những giả định này có thể làm sai hướng đánh giá và can thiệp.
Tự phản tỉnh không phải là tự trách. Nó là cách giữ chất lượng chuyên môn trong bối cảnh đa dạng.
Chuyên viên cũng cần tự hỏi hệ thống của mình đang tạo rào cản gì. Lịch hẹn có phù hợp với phụ huynh làm ca không, tài liệu có quá khó đọc không, có thông dịch phù hợp không, hay gia đình phải lặp lại câu chuyện nhiều lần. Nhiều khó khăn bị gắn cho "văn hóa gia đình" thật ra là rào cản dịch vụ.
Một dấu hiệu cần dừng lại là khi chuyên viên nghĩ "gia đình này không hợp tác" quá nhanh. Trước khi kết luận, hãy hỏi họ đã hiểu chưa, có đồng ý thật không, điều gì làm họ khó thực hiện và kế hoạch có sống được trong nhà họ không.
Hỏi gia đình như người có chuyên môn về đời sống của trẻ
Gia đình biết trẻ ăn ngủ, phản ứng, sợ, thích và giao tiếp thế nào trong đời sống. Chuyên viên có kiến thức chuyên môn, nhưng gia đình có kiến thức bối cảnh. Hỗ trợ tốt cần cả hai.
Khi gia đình không đồng ý ngay, chuyên viên nên tìm hiểu lý do: rào cản ngôn ngữ, kinh nghiệm bị phán xét, lo chi phí, áp lực công việc hay khác biệt trong mục tiêu.
Gia đình là chuyên gia về đời sống của trẻ, nhưng điều đó không có nghĩa mọi lựa chọn gia đình đưa ra đều an toàn hoặc không cần trao đổi. Khi có vấn đề liên quan đến nguy cơ y tế, bạo lực, bỏ mặc hoặc quyền trẻ em, chuyên viên vẫn phải giữ trách nhiệm chuyên môn. Khiêm tốn văn hóa không phải là im lặng trước nguy cơ; nó là cách trao đổi nghiêm túc hơn trước khi hành động.
Nếu cần dùng thông dịch viên, chuyên viên nên chuẩn bị trước mục tiêu buổi gặp, nói theo đoạn ngắn và kiểm tra hiểu. Không nên dùng trẻ hoặc anh chị em làm thông dịch cho nội dung nhạy cảm. Ngôn ngữ là một phần của an toàn, không phải chi tiết phụ.
Điều chỉnh ví dụ và mục tiêu cho đời sống thật
Một khuyến nghị có thể đúng về chuyên môn nhưng xa đời sống gia đình. Ví dụ, bài tập dùng đồ chơi đắt tiền, yêu cầu phòng riêng yên tĩnh hoặc cần cha mẹ luyện lâu mỗi ngày có thể không phù hợp với nhà đông người, lịch làm việc dài hoặc gia đình mới nhập cư. Chuyên viên cần chuyển nguyên tắc chuyên môn thành cách làm trong điều kiện thật.
Điều chỉnh cũng bao gồm cách nói về mục tiêu. Có gia đình quan tâm đến lễ phép, họ hàng và ăn uống chung; có gia đình ưu tiên tự lập; có gia đình đang chỉ cố giữ an toàn. Khi biết giá trị phía sau, chuyên viên có thể nối mục tiêu trị liệu với điều gia đình thấy có ý nghĩa.
Điều chỉnh dịch vụ, không chỉ điều chỉnh gia đình
Nếu gia đình không theo được kế hoạch, có thể kế hoạch chưa phù hợp. Chuyên viên cần xem lại ngôn ngữ hướng dẫn, thời gian, ví dụ, tài liệu, vai trò của thông dịch và mức gánh nặng đặt lên người chăm sóc.
Khiêm tốn văn hóa không làm chuyên môn yếu đi. Nó giúp chuyên môn chạm được vào đời sống thật.
Chuyên viên cũng nên mời phản hồi sau khi kế hoạch được thử. Gia đình có làm được không, trẻ phản ứng thế nào, điều gì gây xung đột với nếp nhà, và phần nào cần đổi. Khi phản hồi được xem là dữ liệu chuyên môn, gia đình sẽ ít cảm thấy mình đang bị chấm điểm.
Khiêm tốn văn hóa là thực hành lặp lại, không phải một buổi học về văn hóa. Nó đòi hỏi chuyên viên tiếp tục hỏi, lắng nghe, sửa và chia sẻ quyền quyết định với gia đình trong phạm vi an toàn của trẻ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra đáp ứng văn hóa, khiêm tốn văn hóa và đạo đức nghề nghiệp.