Buổi họp phụ huynh giữa gia đình Việt và nhà trường Nhật có thể có nhiều hiểu lầm. Gia đình có thể nghĩ giáo viên đang phê bình con quá nặng. Giáo viên có thể nghĩ gia đình đã đồng ý vì gật đầu. Có lúc mọi người đều muốn hỗ trợ trẻ, nhưng cách nói và cách hiểu khác nhau làm cuộc trao đổi lệch đi.
Khác biệt văn hóa không nên được dùng để đổ lỗi cho bên nào. Nó là lý do để người lớn nói rõ hơn, hỏi lại nhiều hơn và tránh suy đoán.
Gật đầu không phải lúc nào cũng là đồng ý
Trong một cuộc họp bằng tiếng Nhật, phụ huynh có thể gật đầu để thể hiện đang nghe, không phải đã hiểu hết hoặc đồng ý. Nếu giáo viên hiểu gật đầu là đồng ý hoàn toàn, kế hoạch sau đó có thể không được thực hiện như mong đợi.
Gia đình nên nói rõ khi chưa hiểu. Có thể dùng câu xin nói lại chậm hơn, xin viết giúp ý chính, hoặc tôi muốn xác nhận lại. Nếu có phiên dịch, cũng nên kiểm tra lại bằng lời của mình.
Nhà trường có thể hỗ trợ bằng cách tóm tắt cuối buổi: hôm nay thống nhất điều gì, ai làm gì, khi nào xem lại.
Nói gián tiếp dễ làm thông tin bị nhẹ đi
Một số giáo viên có thể nói rất mềm để tránh làm gia đình tổn thương. Nhưng phụ huynh không quen cách nói đó có thể không nhận ra mức độ lo ngại. Ngược lại, phụ huynh có thể nói vòng vì ngại gây phiền, khiến giáo viên không hiểu gia đình đang thật sự cần giúp.
Vì vậy, cả hai bên nên dùng ví dụ cụ thể. Thay vì nói trẻ hơi khó trong lớp, có thể nói trẻ rời khỏi chỗ khoảng năm lần trong giờ hoạt động nhóm. Thay vì nói gia đình lo, có thể nói trẻ khóc mỗi sáng trước khi đi học.
Thông tin cụ thể giúp cuộc họp bớt phụ thuộc vào sắc thái văn hóa.
Mục tiêu là cùng hiểu trẻ
Khi khác biệt văn hóa xuất hiện, người lớn dễ phòng thủ. Gia đình sợ bị đánh giá, giáo viên sợ bị trách. Nhưng nếu quay lại câu hỏi trẻ cần gì để tham gia tốt hơn, cuộc họp sẽ dễ đi tiếp.
Gia đình có thể chuẩn bị trước điều muốn hỏi và nhờ ghi lại kết luận. Nhà trường có thể tránh dùng quá nhiều thuật ngữ. Nếu có rào cản ngôn ngữ lớn, nên cân nhắc phiên dịch.
Một buổi họp tốt không phải là buổi không có khác biệt. Đó là buổi mọi người đủ rõ ràng để khác biệt không làm hỏng kế hoạch hỗ trợ trẻ.
Chuẩn bị vai trò của phiên dịch
Nếu có phiên dịch, gia đình và nhà trường nên thống nhất rằng phiên dịch giúp chuyển nghĩa, không phải tự quyết nội dung hoặc làm người hòa giải duy nhất. Người phiên dịch cần được nghe đủ câu, có quyền hỏi lại thuật ngữ, và nên dịch cả những phần chưa chắc chắn thay vì làm cho cuộc họp có vẻ trơn tru hơn thực tế.
Gia đình có thể chuẩn bị trước các từ khó như hỗ trợ hợp lý, kế hoạch hỗ trợ cá nhân, đánh giá phát triển, hành vi gây lo lắng hoặc dịch vụ sau giờ học. Khi thuật ngữ đã được thống nhất, cuộc họp ít bị mất thời gian vào việc đoán nghĩa.
Viết lại thống nhất sau cuộc họp
Khác biệt văn hóa và ngôn ngữ thường lộ rõ sau cuộc họp, khi mỗi bên nhớ một kiểu. Vì vậy, cuối buổi nên có bản tóm tắt ngắn bằng văn bản: vấn đề chính là gì, trường sẽ thử điều chỉnh nào, gia đình sẽ chuẩn bị gì, khi nào xem lại. Bản tóm tắt không cần dài, nhưng cần đủ cụ thể để mọi người quay lại kiểm tra.
Nếu gia đình chưa đọc tiếng Nhật tốt, có thể xin bản ghi bằng câu đơn giản hoặc nhờ phiên dịch tóm tắt lại bằng tiếng Việt. Điều này không phải là làm phiền nhà trường; nó giúp kế hoạch có cơ hội được thực hiện đúng hơn.
Tránh giải thích mọi thứ bằng văn hóa
Văn hóa ảnh hưởng đến cách nói, nhưng không nên trở thành lời giải thích cho mọi vấn đề. Nếu trẻ bị cô lập, quá tải hoặc không nhận được điều chỉnh cần thiết, không thể chỉ nói đó là khác biệt văn hóa. Ngược lại, nếu gia đình chưa hiểu hệ thống Nhật, nhà trường cũng không nên xem đó là thiếu hợp tác.
Câu hỏi tốt hơn là: rào cản cụ thể nằm ở ngôn ngữ, thủ tục, kỳ vọng lớp học, thông tin y tế, hay sự khác nhau trong cách nhìn hành vi của trẻ. Khi rào cản được gọi tên chính xác, các bên dễ tìm cách hỗ trợ hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả phối hợp đa ngôn ngữ, phiên dịch và hỗ trợ gia đình trong trường học.