Một trẻ có thể rất khác nhau giữa nhà, lớp học và phòng trị liệu. Ở nhà, trẻ có thể nói nhiều hơn nhưng khó chuyển hoạt động. Ở lớp, trẻ có thể im lặng nhưng quan sát rất kỹ. Trong buổi trị liệu, trẻ có thể làm được một kỹ năng khi có người hỗ trợ sát bên, nhưng chưa dùng được kỹ năng đó trong sân chơi hoặc bữa ăn.
Vì vậy, gia đình, nhà trường và chuyên viên trị liệu không nên chỉ trao đổi khi đã có khủng hoảng. Sự phối hợp tốt giúp người lớn nhìn trẻ trong nhiều bối cảnh, hiểu điều gì đang cản trở trẻ và chọn một vài mục tiêu hỗ trợ có ý nghĩa trong đời sống thật.
Không ai nhìn thấy toàn bộ bức tranh một mình
Gia đình thường hiểu lịch sử phát triển, sở thích, thói quen ngủ ăn, ngôn ngữ ở nhà và những thay đổi nhỏ trong cảm xúc của trẻ. Giáo viên nhìn thấy trẻ trong nhóm bạn, trong hoạt động có luật, trong giờ chuyển tiếp và trong yêu cầu học tập. Chuyên viên trị liệu có thể phân tích sâu hơn về giao tiếp, vận động, cảm giác, chú ý hoặc cách trẻ học một kỹ năng mới.
Mỗi góc nhìn đều có giá trị, nhưng mỗi góc nhìn cũng có giới hạn. Nếu gia đình chỉ nghe rằng trẻ không hợp tác ở lớp, gia đình có thể thấy mình bị phán xét. Nếu giáo viên chỉ nghe rằng ở nhà trẻ làm được, giáo viên có thể thấy áp lực. Nếu chuyên viên chỉ nhìn trẻ trong phòng trị liệu, mục tiêu có thể đẹp trên giấy nhưng khó đi vào lớp học.
Phối hợp bắt đầu khi các bên chấp nhận rằng trẻ không cố tình tạo ra nhiều phiên bản khác nhau của mình. Trẻ đang phản ứng với những môi trường khác nhau, yêu cầu khác nhau và mức hỗ trợ khác nhau.
Thông tin nên đi từ tình huống cụ thể
Những câu như trẻ ngoan, trẻ hư, trẻ tiến bộ, trẻ không chịu làm thường quá rộng để dẫn đến hành động. Khi trao đổi, thông tin hữu ích hơn là điều gì đã xảy ra, trước đó có gì, người lớn đã phản ứng thế nào, trẻ bình tĩnh lại ra sao và lần sau có thể thử điều gì khác.
Ví dụ, nếu trẻ chạy khỏi vòng tròn sinh hoạt, câu chuyện cần biết không chỉ là trẻ chạy. Lúc đó lớp có đang hát to không, trẻ có biết hoạt động sắp kết thúc không, trẻ có ngồi gần cửa không, có bạn nào chạm vào trẻ không, trẻ chạy đến nơi nào và điều gì giúp trẻ quay lại. Những chi tiết này giúp người lớn thấy mẫu lặp lại, thay vì chỉ tranh luận xem trẻ có nghe lời hay không.
Chia sẻ thông tin cũng cần vừa đủ. Gia đình không phải kể mọi chuyện riêng tư, và giáo viên không cần viết báo cáo dài mỗi ngày. Điều quan trọng là thống nhất loại thông tin nào giúp trẻ được hỗ trợ tốt hơn, chẳng hạn tình huống khó nhất trong tuần, điều đã hiệu quả, điều chưa hiệu quả và điểm mạnh mới quan sát được.
Mục tiêu hỗ trợ cần gắn với đời sống của trẻ
Một mục tiêu hỗ trợ tốt không chỉ nghe có vẻ chuyên môn. Nó cần trả lời câu hỏi trẻ sẽ tham gia đời sống tốt hơn ở đâu. Có thể đó là giờ ăn ở nhà trẻ, lúc chờ đến lượt trong trò chơi, việc dùng cử chỉ hoặc lời nói để yêu cầu giúp đỡ, khả năng chuyển từ chơi sang dọn đồ, hoặc cách nghỉ ngắn khi môi trường quá ồn.
Khi mục tiêu quá xa đời sống, gia đình khó thực hiện ở nhà và giáo viên khó đưa vào lớp. Khi mục tiêu quá chung, chẳng hạn cải thiện giao tiếp hoặc giảm hành vi, các bên dễ hiểu khác nhau. Một mục tiêu có ích thường đủ cụ thể để mọi người nhận ra trong tình huống thật, nhưng vẫn linh hoạt để điều chỉnh theo môi trường.
Chuyên viên có thể giúp phân tích kỹ năng và cách hỗ trợ. Giáo viên có thể cho biết mục tiêu đó có phù hợp với nhịp lớp không. Gia đình có thể nói mục tiêu đó có thực sự làm cuộc sống hằng ngày nhẹ hơn không. Khi ba góc nhìn gặp nhau, mục tiêu ít bị rơi vào lý thuyết.
Cách hỗ trợ cần có sự nhất quán vừa đủ
Trẻ thường dễ học hơn khi người lớn không thay đổi cách hỗ trợ quá đột ngột. Nếu ở nhà trẻ được báo trước trước khi chuyển hoạt động, còn ở lớp trẻ bị yêu cầu dừng ngay lập tức, trẻ có thể khó dùng cùng một kỹ năng. Nếu trong trị liệu trẻ được dùng tranh để chọn, nhưng ở lớp chỉ được yêu cầu nói, kỹ năng giao tiếp có thể không chuyển được sang môi trường thật.
Nhất quán không có nghĩa là mọi nơi phải làm giống hệt nhau. Nhà, trường và phòng trị liệu có điều kiện khác nhau. Điều cần thống nhất là nguyên tắc cốt lõi, ví dụ người lớn báo trước khi chuyển hoạt động, dùng câu ngắn khi trẻ căng thẳng, cho trẻ một cách an toàn để yêu cầu nghỉ, hoặc công nhận cử chỉ trước khi mở rộng sang lời nói.
Khi cách hỗ trợ được thống nhất vừa đủ, trẻ có nhiều cơ hội hiểu điều gì sẽ xảy ra và điều gì được mong đợi. Người lớn cũng bớt cảm giác mỗi bên đang làm một kiểu.
Cuộc trao đổi nên bảo vệ lòng tin
Gia đình có thể rất nhạy cảm khi nghe nhận xét về khó khăn của con. Giáo viên có thể áp lực vì phải chăm sóc cả lớp. Chuyên viên có thể nhìn thấy nhu cầu chuyên môn nhưng không nắm hết giới hạn của trường hoặc gia đình. Nếu cuộc trao đổi bắt đầu bằng đổ lỗi, các bên dễ phòng thủ và trẻ là người mất cơ hội được hỗ trợ.
Một cuộc trao đổi tốt nên nói rõ cả khó khăn và điểm mạnh. Khi giáo viên chia sẻ rằng trẻ đã ngồi thêm được vài phút, biết nhìn bạn cười, tự cầm thìa tốt hơn hoặc đã thử dùng một từ mới, gia đình có thêm hy vọng cụ thể. Khi gia đình nói điều gì đang hiệu quả ở nhà, giáo viên và chuyên viên có thêm manh mối. Khi chuyên viên giải thích vì sao một cách hỗ trợ có thể phù hợp, các bên dễ thử cùng nhau hơn.
Lòng tin không đến từ việc mọi người luôn đồng ý. Lòng tin đến từ cảm giác mỗi bên đang nói vì trẻ, nghe nhau đủ kỹ và sẵn sàng sửa cách làm khi thực tế cho thấy cần thay đổi.
Khi phối hợp trở thành một thói quen nhỏ
Không phải gia đình hay trường học nào cũng có thời gian cho những cuộc họp dài. Vì vậy, phối hợp cần được thiết kế vừa sức. Một ghi chú ngắn theo tuần, một cuộc trao đổi định kỳ, một mục tiêu chung trong một tháng hoặc một cách ghi lại tình huống khó có thể hữu ích hơn nhiều cuộc nói chuyện dài nhưng không dẫn đến thay đổi cụ thể.
Điều quan trọng là đừng chờ đến khi mọi thứ đổ vỡ mới liên lạc. Khi người lớn trao đổi lúc trẻ đang có một tiến bộ nhỏ, một thay đổi trong sinh hoạt hoặc một dấu hiệu quá tải mới xuất hiện, hỗ trợ có thể đến sớm hơn và nhẹ hơn.
Trẻ em không sống trong từng ô riêng biệt gọi là gia đình, trường học và trị liệu. Trẻ di chuyển giữa những nơi đó mỗi ngày. Sự phối hợp tốt giúp các nơi ấy bớt rời rạc, để trẻ không phải bắt đầu lại từ đầu mỗi khi bước qua một cánh cửa khác.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả phối hợp gia đình, nhà trường, cộng đồng và chuyên môn quanh sự phát triển toàn diện của trẻ.