Nội quy lớp học giúp trẻ biết điều gì được mong đợi. Nhưng với trẻ khó chú ý, khó hiểu lời, khó kiểm soát cơ thể, khó chờ lượt hoặc nhạy cảm cảm giác, nội quy nói một lần bằng câu dài có thể không đủ. Trẻ có thể vi phạm không phải vì không quan tâm, mà vì chưa hiểu, chưa nhớ, chưa có kỹ năng thay thế hoặc đang quá tải.
Một lớp học hòa nhập không bỏ nội quy. Lớp học đó làm nội quy trở nên có thể học được. Kỷ luật không nên chỉ là phản ứng sau khi trẻ làm sai, mà là cách dạy trước điều mong đợi, hỗ trợ khi trẻ chưa làm được và sửa chữa quan hệ khi có tổn hại.
Viết quy tắc thành hành động cụ thể
Quy tắc như “ngoan ngoãn” hoặc “tôn trọng bạn bè” quá trừu tượng với nhiều trẻ. Quy tắc cụ thể hơn có thể là giơ tay khi muốn nói, đi bộ trong lớp, giữ tay với đồ của mình, nói “dừng lại” khi không thích hoặc gọi người lớn khi cần giúp. Hình ảnh, làm mẫu và luyện trong tình huống thật giúp trẻ hiểu hơn.
Quy tắc cũng nên được nhắc trước tình huống khó, không chỉ sau khi trẻ đã sai. Trước giờ làm nhóm, giáo viên có thể nhắc cách chờ lượt. Trước khi ra hành lang, có thể nhắc đi bộ và giữ khoảng cách. Trước hoạt động ồn, có thể nhắc cách xin nghỉ. Dạy trước giúp trẻ có đường đi rõ hơn thay vì chỉ bị bắt lỗi.
Khi trẻ làm sai, hãy hỏi trẻ thiếu kỹ năng nào
Nếu trẻ nói chen, trẻ có thể cần thẻ chờ lượt hoặc tín hiệu khi đến lượt nói. Nếu trẻ chạy trong lớp, trẻ có thể cần nghỉ vận động hoặc nhiệm vụ di chuyển an toàn. Nếu trẻ hét, trẻ có thể cần cách báo ồn, xin nghỉ hoặc diễn đạt cảm xúc. Nếu trẻ giành đồ, trẻ có thể chưa biết xin mượn, chờ lượt hoặc xử lý thất vọng.
Cách nhìn này không có nghĩa là bỏ qua hành vi gây hại. Nếu trẻ làm đau bạn hoặc phá đồ, người lớn vẫn cần can thiệp. Nhưng sau khi an toàn được bảo đảm, câu hỏi tiếp theo nên là kỹ năng nào cần dạy và môi trường nào cần điều chỉnh. Nếu chỉ phạt mà không dạy kỹ năng thay thế, hành vi rất dễ lặp lại.
Hậu quả nên liên quan đến sửa chữa
Hậu quả vẫn cần rõ, nhưng nên liên quan đến việc sửa chữa. Nếu làm đổ đồ, cùng dọn. Nếu làm đau bạn, hỗ trợ bạn và học cách gọi người lớn trước khi xung đột lớn hơn. Nếu phá sản phẩm nhóm, cùng tìm cách sửa hoặc làm lại phần có thể. Hình phạt làm trẻ xấu hổ trước lớp thường không dạy kỹ năng bền, và có thể khiến trẻ sợ trường hơn.
Thực hành phục hồi không phải là bỏ qua lỗi. Nó giúp trẻ hiểu hành động của mình ảnh hưởng đến người khác và học cách quay lại cộng đồng lớp học sau khi sai. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, việc được hướng dẫn sửa lỗi bình tĩnh quan trọng hơn nhiều so với bị gắn nhãn là trẻ hư.
Nội quy cũng cần kiểm tra tính công bằng
Một quy tắc có thể vô tình loại trừ trẻ. Ví dụ, luôn nhìn mắt khi nghe có thể khó với trẻ tự kỷ hoặc trẻ lo âu. Ngồi im lâu có thể quá sức với trẻ cần vận động. Trật tự tuyệt đối có thể làm trẻ không dám hỏi. Giáo viên có thể giữ mục tiêu nhưng linh hoạt cách thực hiện: trẻ vẫn cần lắng nghe, nhưng có thể nhìn vào vở; trẻ vẫn cần ở trong hoạt động, nhưng có thể đứng ở bàn; trẻ vẫn cần tôn trọng bạn, nhưng cần được dạy câu từ chối.
Nội quy tốt giúp cả lớp an toàn và dự đoán được, đồng thời không biến khác biệt phát triển thành lỗi đạo đức. Khi quy tắc rõ, được dạy trước và có đường sửa lỗi, trẻ có nhiều cơ hội học cách sống trong cộng đồng lớp học một cách an toàn hơn.
Dạy quy tắc khi trẻ đang bình tĩnh
Nhiều trẻ không học được quy tắc mới trong lúc đang bị mắng hoặc đang quá tải. Giáo viên nên dạy và luyện quy tắc khi lớp bình tĩnh: làm mẫu, cho trẻ thực hành, khen hành vi đúng và nhắc lại trước tình huống khó. Nếu chỉ nói quy tắc khi sự cố đã xảy ra, trẻ có thể chỉ nhớ cảm giác xấu hổ, không nhớ kỹ năng cần dùng lần sau.
Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, việc luyện có thể cần cụ thể hơn. Trẻ có thể tập giơ thẻ xin nghỉ, tập câu “cho mình mượn”, tập đứng ở hàng bằng dấu chân trên sàn, hoặc tập quay lại bàn sau khi nghỉ vận động. Nội quy khi được biến thành hành động nhỏ sẽ dễ học hơn nhiều so với khẩu hiệu trên tường.
Xem lại dữ liệu trước khi tăng hình phạt
Nếu một trẻ vi phạm cùng một quy tắc nhiều lần, trước khi tăng hình phạt, nhà trường nên xem lại dữ liệu: sự cố xảy ra lúc nào, với ai, sau hoạt động nào, trẻ có hiểu quy tắc không, đã có công cụ hỗ trợ chưa và hậu quả hiện tại có dạy kỹ năng mới không. Nếu cùng một cách xử lý lặp lại mà không cải thiện, vấn đề không chỉ nằm ở trẻ.
Gia đình có thể góp thông tin về điều giúp trẻ ở nhà, còn giáo viên cung cấp bối cảnh lớp học. Khi hai bên cùng xem mẫu lặp lại, nội quy trở thành một phần của kế hoạch hỗ trợ, không phải danh sách lỗi. Điều này bảo vệ cả lớp và giúp trẻ có đường học lại hành vi phù hợp.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra quản lý lớp học, kết nối trường học và thiết kế học tập hòa nhập.