Trẻ có nhu cầu hỗ trợ phát triển có thể dễ bị bắt nạt hơn vì khó đọc tín hiệu xã hội, khó tự bảo vệ, khác biệt về giao tiếp, vận động, cảm giác hoặc hành vi. Có trẻ không nhận ra mình đang bị trêu. Có trẻ nghĩ hành vi làm đau mình là trò chơi. Có trẻ biết nhưng không nói được với người lớn.
Bắt nạt không phải chuyện trẻ phải tự chịu để mạnh mẽ hơn. Khi có dấu hiệu lặp lại, mất cân bằng quyền lực hoặc trẻ bị tổn thương, người lớn cần can thiệp để bảo vệ an toàn và phẩm giá của trẻ.
Dấu hiệu có thể không trực tiếp
Trẻ không phải lúc nào cũng nói con bị bắt nạt. Trẻ có thể không muốn đến trường, mất đồ, có vết thương, buồn bất thường, ngủ khó, bùng nổ sau giờ học hoặc không muốn gặp một nhóm bạn. Với trẻ khó giao tiếp, dấu hiệu càng cần được quan sát kỹ.
Gia đình nên hỏi bằng câu cụ thể và bình tĩnh. Ai chơi với con hôm nay, lúc ra chơi có chuyện gì làm con sợ không, ai khiến con không muốn đến lớp. Nếu trẻ dùng hình ảnh hoặc cử chỉ, có thể cần cách hỏi phù hợp hơn.
Nhà trường cũng cần quan sát ở nơi ít người lớn thấy như sân chơi, hành lang, nhà vệ sinh, đường về lớp. Bắt nạt thường không xảy ra ngay trước mặt giáo viên.
Ghi nhận sự việc để trao đổi rõ
Gia đình nên ghi lại ngày, nơi, người liên quan, điều xảy ra, phản ứng của trẻ và người lớn đã làm gì. Thông tin cụ thể giúp nhà trường xử lý tốt hơn. Chỉ nói con bị bắt nạt có thể khiến cuộc trao đổi thiếu dữ kiện.
Khi gặp trường, gia đình nên tập trung vào an toàn của trẻ, không chỉ yêu cầu xử phạt. Cần hỏi kế hoạch ngăn sự việc lặp lại là gì, ai giám sát, trẻ có thể báo với ai và khi nào gia đình được cập nhật.
Nếu bắt nạt liên quan đến khuyết tật, khác biệt phát triển, ngôn ngữ hoặc quốc tịch, cần được xem là vấn đề nghiêm trọng của môi trường học, không phải xung đột nhỏ.
Hỗ trợ trẻ sau sự việc
Trẻ bị bắt nạt cần được tin và được bảo vệ. Không nên hỏi tại sao con không chống lại hoặc sao con cứ để bạn làm vậy. Những câu này có thể làm trẻ thấy mình có lỗi. Trẻ cần biết người lớn chịu trách nhiệm giữ an toàn.
Sau khi an toàn được xử lý, trẻ có thể cần học cách báo với người lớn, nhận ra tình huống không an toàn, hoặc đi cùng bạn đáng tin. Nhưng kỹ năng của trẻ không thay thế trách nhiệm của nhà trường trong việc ngăn bắt nạt.
Một môi trường giáo dục hòa nhập không chỉ cho trẻ có mặt trong lớp. Nó cần bảo đảm trẻ được tôn trọng và có cơ hội tham gia mà không bị làm tổn thương.
Bắt nạt có thể đội lốt trò đùa hoặc chăm sóc
Với trẻ có nhu cầu hỗ trợ, bắt nạt không phải lúc nào cũng là đánh hoặc mắng trực tiếp. Có khi bạn khác giả vờ giúp nhưng thực ra kiểm soát trẻ, lấy đồ của trẻ để xem phản ứng, yêu cầu trẻ làm trò cười, hoặc rủ trẻ làm việc sai rồi đổ lỗi. Trẻ có thể không nhận ra vì nghĩ đó là cách để được chơi cùng.
Người lớn cần hỏi về cảm giác của trẻ sau khi chơi, không chỉ hỏi trẻ có bạn không. Nếu trẻ thường xuyên lo, xấu hổ, mất đồ hoặc cố làm vừa lòng một nhóm bạn dù bị tổn thương, đó là dấu hiệu cần xem xét kỹ.
Kế hoạch bảo vệ phải cụ thể
Khi trường đã biết có bắt nạt, kế hoạch không nên chỉ là “sẽ chú ý hơn”. Cần rõ ai quan sát ở đâu, trẻ có thể đến gặp ai, giờ ra chơi được sắp xếp thế nào, gia đình nhận cập nhật ra sao và khi nào đánh giá lại. Trẻ cũng cần được biết kế hoạch ở mức phù hợp để cảm thấy người lớn thật sự làm gì đó.
Nếu trẻ dùng AAC, hình ảnh hoặc giao tiếp không lời, kế hoạch báo cáo phải phù hợp với cách giao tiếp của trẻ. Một trẻ không nói được câu dài vẫn cần có đường báo nguy cơ.
Hỗ trợ lớp học sau khi xử lý sự việc
Sau khi bảo vệ trẻ, trường cần nhìn lại văn hóa lớp học. Các hoạt động về tôn trọng khác biệt, quyền được an toàn, cách mời bạn chơi, cách không trêu chọc và cách báo với người lớn có thể giúp phòng ngừa tái diễn. Tuy nhiên, không nên biến trẻ bị bắt nạt thành “bài học sống” cho cả lớp nếu trẻ và gia đình không đồng ý.
Gia đình cũng cần được cập nhật đủ để yên tâm, nhưng thông tin về học sinh khác có thể có giới hạn riêng tư. Điều quan trọng là trường chứng minh bằng hành động rằng nguy cơ đã được nhận diện và đang được xử lý.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả bắt nạt, trẻ có khuyết tật hoặc nhu cầu đặc biệt và vai trò của gia đình, nhà trường.