Gia đình có trẻ cần hỗ trợ phát triển thường nghe lời khuyên "hãy tìm sự giúp đỡ". Nhưng khi đang mệt, câu này vẫn quá rộng. Tìm ai, nhờ việc gì, nói bao nhiêu thông tin, và làm sao không bị phán xét đều là những câu hỏi rất thật. Một mạng lưới hỗ trợ nhỏ cần bắt đầu từ người và việc cụ thể.
Mạng lưới không nhất thiết phải đông. Chỉ cần vài người đáng tin, biết vai trò của mình và tôn trọng ranh giới của trẻ đã có thể tạo khác biệt. Mục tiêu không phải là kể hết mọi chuyện cho nhiều người, mà là để gia đình không phải gánh mọi việc một mình.
Liệt kê việc cần giúp trước khi tìm người
Gia đình có thể tự hỏi việc nào đang nặng nhất: đưa đón, trông trẻ một giờ, dịch giấy tờ, đi họp cùng, chuẩn bị bữa ăn, chơi với anh chị em, lắng nghe phụ huynh, hoặc biết gọi ai khi trẻ đi lạc. Khi nhu cầu cụ thể, người khác dễ giúp hơn.
Nếu chỉ nói "tôi cần giúp", nhiều người không biết phải làm gì. Một yêu cầu nhỏ và rõ thường dễ được đáp lại hơn, như nhờ một người đọc giúp giấy hẹn, nhờ hàng xóm gọi nếu thấy trẻ đi một mình, hoặc nhờ người thân chơi với anh chị em trong lúc cha mẹ đưa trẻ đi khám.
Gia đình cũng nên phân biệt việc cần hỗ trợ chuyên môn và việc cộng đồng có thể giúp. Hàng xóm có thể hỗ trợ an toàn, nhưng không thay thế bác sĩ hoặc chuyên viên trị liệu.
Chọn người theo mức tin cậy và vai trò
Không phải ai tốt bụng cũng phù hợp với mọi việc. Người thân có thể giúp nấu ăn nhưng không phù hợp trông trẻ. Hàng xóm có thể biết số liên hệ khẩn cấp nhưng không cần biết chẩn đoán. Giáo viên có thể hỗ trợ ở trường nhưng không giải quyết được mọi việc gia đình.
Phân vai rõ giúp bảo vệ quyền riêng tư và giảm kỳ vọng sai. Gia đình có thể chia mạng lưới thành nhóm rất gần, nhóm hỗ trợ thực tế và nhóm chỉ cần biết thông tin an toàn tối thiểu. Mỗi nhóm nhận mức thông tin khác nhau.
Với trẻ lớn hơn, nên hỏi trẻ cảm thấy thoải mái khi ai biết điều gì. Trẻ có quyền được bảo vệ câu chuyện riêng của mình.
Bắt đầu bằng một yêu cầu nhỏ
Một mạng lưới bền thường được xây từ việc nhỏ. Gia đình có thể thử nhờ một người một việc cụ thể rồi xem phản ứng. Người đó có giữ lời không, có tôn trọng trẻ không, có kể chuyện riêng ra ngoài không, và gia đình có thấy nhẹ hơn không. Nếu có, có thể mở rộng dần.
Không nên giao việc quá nhạy cảm cho người chưa đủ tin cậy. Thiện ý không đủ nếu người đó không hiểu ranh giới, không giữ bí mật hoặc hay phán xét. Mạng lưới hỗ trợ tốt cần an toàn cảm xúc, không chỉ có mặt về số lượng.
Nếu một cách giúp không phù hợp, gia đình có thể điều chỉnh. Nói không với một kiểu hỗ trợ không có nghĩa từ chối mọi sự giúp đỡ.
Mạng lưới cần được chăm sóc
Gia đình nên cập nhật thông tin khi có thay đổi, cảm ơn sự hỗ trợ và nói rõ khi một cách giúp không còn phù hợp. Người hỗ trợ cũng cần biết giới hạn của mình. Nếu họ đang mệt hoặc không làm được, tốt hơn là nói thật thay vì cố rồi làm sai.
Mạng lưới tốt không phải là nơi gia đình phải kể hết mọi chuyện. Nó là nơi có đủ người để không ai phải gánh một mình. Một người giúp giấy tờ, một người hỗ trợ khi khẩn cấp, một giáo viên hiểu trẻ, một nhóm phụ huynh biết lắng nghe - từng phần nhỏ cộng lại thành điểm tựa.
Khi mạng lưới được xây cẩn thận, trẻ cũng học rằng hỗ trợ không phải điều đáng xấu hổ. Đó là cách con người sống cùng nhau an toàn hơn.
Có kế hoạch khi người hỗ trợ chính vắng mặt
Một mạng lưới nhỏ cũng cần phương án dự phòng. Nếu người thường đưa trẻ đi khám bận, ai có thể đi thay. Nếu người biết đọc giấy tờ tiếng Nhật không rảnh, gia đình hỏi ai. Nếu cha mẹ mệt hoặc ốm, ai có thể trông anh chị em trong thời gian ngắn. Những câu hỏi này nên được nghĩ trước khi khủng hoảng xảy ra.
Kế hoạch dự phòng không cần phức tạp. Chỉ cần một danh sách ngắn gồm người liên hệ, việc họ có thể giúp và thông tin tối thiểu họ cần biết. Khi gia đình đã có vài lựa chọn, cảm giác bị mắc kẹt sẽ giảm đi.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ người chăm sóc, cha mẹ và gia đình trẻ khuyết tật.