Học sinh khuyết tật hoặc có nhu cầu hỗ trợ có thể dễ bị bắt nạt hơn vì khác biệt trong giao tiếp, vận động, học tập, cảm giác hoặc hành vi. Bắt nạt không chỉ là đánh nhau. Nó có thể là trêu chọc, cô lập, bắt chước giọng nói, lan truyền ảnh, ép làm điều xấu hoặc loại khỏi nhóm.

Phòng ngừa bắt nạt không thể chỉ dạy học sinh “mạnh mẽ lên”. Trường học cần tạo môi trường an toàn cho tất cả học sinh.

Với học sinh khuyết tật, bắt nạt có thể bị che dưới dạng "đùa thôi", "giúp bạn thôi" hoặc "bạn ấy cũng có lỗi vì phản ứng mạnh". Những cách nói này làm người lớn bỏ qua mất cân bằng quyền lực và rào cản giao tiếp. Phòng ngừa bắt nạt cần bắt đầu từ trách nhiệm của người lớn trong việc nhìn thấy và can thiệp.

Người lớn phải nhận ra dấu hiệu sớm

Học sinh có thể không nói thẳng mình bị bắt nạt. Em có thể sợ đi học, mất đồ, đau bụng, thu mình, cáu gắt, không muốn dùng điện thoại hoặc thay đổi bạn bè. Với học sinh giao tiếp khó, dấu hiệu có thể nằm trong hành vi và cơ thể.

Gia đình và giáo viên nên trao đổi khi thấy thay đổi, thay vì chờ bằng chứng hoàn hảo.

Dấu hiệu cũng có thể xuất hiện sau giờ học. Trẻ có thể bùng nổ ở nhà, không muốn mở điện thoại, tránh một tuyến đường, không muốn mặc đồng phục hoặc đột nhiên ghét một môn học. Nếu trẻ có khó khăn giao tiếp, gia đình có thể cần hỏi bằng lựa chọn cụ thể hoặc quan sát thay đổi cơ thể.

Trường không nên yêu cầu gia đình tự chứng minh mọi thứ trước khi lắng nghe. Khi có nghi ngờ, người lớn có thể tăng quan sát ở giờ nghỉ, hành lang, nhà vệ sinh, câu lạc bộ và không gian online nếu liên quan.

Phòng ngừa nằm trong văn hóa lớp học

Lớp học cần có quy tắc rõ về tôn trọng khác biệt, không chế giễu cơ thể, giọng nói, cách học hoặc thiết bị hỗ trợ. Giáo viên cần phản ứng nhất quán khi có hành vi trêu chọc nhỏ, vì những hành vi nhỏ có thể mở đường cho bắt nạt nghiêm trọng hơn.

Bạn học cũng cần được hướng dẫn cách hỗ trợ mà không thương hại hoặc kiểm soát bạn khuyết tật.

Văn hóa lớp học được xây từ phản ứng với những hành vi nhỏ. Nếu giáo viên bỏ qua việc bắt chước giọng nói, cười khi bạn dùng thiết bị hỗ trợ hoặc gọi bạn bằng biệt danh liên quan đến khuyết tật, lớp học nhận tín hiệu rằng điều đó được phép. Ngược lại, phản ứng sớm và bình tĩnh giúp đặt chuẩn an toàn.

Giáo dục hòa nhập cũng cần tránh biến học sinh khuyết tật thành "bài học đạo đức" cho cả lớp. Việc giải thích về khác biệt cần được làm với sự đồng ý phù hợp và giữ quyền riêng tư. Mục tiêu là tôn trọng, không phải phơi bày.

Ghi nhận sự việc và theo dõi sau can thiệp

Khi có dấu hiệu bắt nạt, trường nên ghi lại sự việc, người liên quan, nơi xảy ra, phản ứng đã làm và kế hoạch theo dõi. Ghi nhận không phải để làm nặng chuyện ngay lập tức, mà để tránh mỗi lần đều bị xem như sự cố riêng lẻ.

Sau khi can thiệp, cần xem học sinh có thật sự an toàn hơn không. Có khi bắt nạt chuyển sang nơi khác hoặc lên mạng. Có khi nạn nhân bị áp lực phải "làm hòa" quá nhanh. Học sinh cần biết người lớn sẽ tiếp tục theo dõi, không chỉ xử lý một lần rồi đóng lại.

Khi có bắt nạt, không đổ trách nhiệm lên nạn nhân

Không nên yêu cầu học sinh bị bắt nạt tự giải quyết nếu tình huống vượt khả năng của em. Trường cần tìm hiểu, bảo vệ an toàn, ghi nhận sự việc và theo dõi sau đó. Nếu bắt nạt liên quan đến khuyết tật, đó có thể là vấn đề phân biệt đối xử cần xử lý nghiêm túc.

Một môi trường hòa nhập thật sự phải an toàn, không chỉ mở cửa cho học sinh khuyết tật có mặt.

Gia đình cũng cần được tham gia mà không bị đổ lỗi. Nếu trẻ phản ứng mạnh sau khi bị trêu, người lớn cần xem phản ứng đó trong bối cảnh bị tổn thương, không dùng nó để xóa trách nhiệm của người bắt nạt. Hỗ trợ đúng vừa bảo vệ học sinh bị bắt nạt, vừa dạy cả lớp cách sống chung an toàn hơn.

Nếu bắt nạt gây nguy cơ tự làm đau, không đến trường, mất ngủ kéo dài hoặc đe dọa nghiêm trọng, cần tìm hỗ trợ chuyên môn và xử lý theo quy trình của trường hoặc địa phương. Sự an toàn của học sinh phải đứng trước mong muốn giữ vẻ yên ổn bề ngoài.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra nguy cơ bắt nạt và chiến lược phòng ngừa cho học sinh khuyết tật.