Một trẻ có thể dùng thẻ tranh tốt ở nhà nhưng không dùng ở trường, hoặc dùng thiết bị ở lớp nhưng về nhà lại bị cất đi. Khi AAC bị tách theo môi trường, trẻ phải thích nghi quá nhiều và tiếng nói của trẻ bị gián đoạn. AAC cần đi cùng trẻ qua những nơi trẻ sống, học và chơi.
Kết nối nhà và trường không có nghĩa là mọi thứ phải giống hệt. Gia đình và trường có thể có hoạt động, ngôn ngữ và vật dụng khác nhau. Nhưng các nguyên tắc chính cần thống nhất: trẻ có quyền tiếp cận công cụ giao tiếp, người lớn làm mẫu, thông điệp của trẻ được phản hồi và thông tin được bàn giao khi môi trường thay đổi.
Thống nhất những thông điệp quan trọng
Gia đình và giáo viên nên chọn một số từ hoặc câu cần có ở cả hai nơi: giúp con, không, thêm, nghỉ, đau, con không hiểu, đi vệ sinh, con muốn chơi, con cần mẹ. Những thông điệp này liên quan đến an toàn, nhu cầu cơ bản và tham gia. Nếu trẻ chỉ có từ vựng học tập ở trường nhưng thiếu từ để nói đau hoặc cần nghỉ, AAC chưa bảo vệ đủ tiếng nói của trẻ.
Nếu trẻ dùng tiếng Việt ở nhà và tiếng Nhật ở trường, có thể chuẩn bị bảng song ngữ hoặc ít nhất là biểu tượng chung. Người lớn cần biết trẻ đang dùng từ nào ở môi trường kia để không bỏ lỡ thông điệp. Trẻ không nên phải học hai hệ thống hoàn toàn tách rời chỉ vì người lớn chưa phối hợp.
Cách phản hồi phải nhất quán
Cũng cần thống nhất cách phản hồi. Nếu ở nhà trẻ chỉ thẻ nghỉ và được nghỉ, nhưng ở trường thẻ đó bị bỏ qua, trẻ sẽ khó tin AAC. Tất nhiên, không phải lúc nào trẻ cũng được điều mình muốn ngay. Nhưng người lớn cần trả lời rõ: bây giờ chưa nghỉ được, con làm thêm một bước rồi nghỉ, hoặc cô biết con đau và sẽ giúp con.
Phản hồi nhất quán không có nghĩa là mọi người nói cùng một câu. Nó có nghĩa là thông điệp của trẻ được xem là thật. Nếu trẻ dùng AAC để từ chối, người lớn không nên giả vờ không thấy chỉ vì câu trả lời không thuận tiện. Khi trẻ thấy AAC có tác dụng trong nhiều môi trường, trẻ có lý do để tiếp tục dùng.
AAC phải được mang theo và bảo vệ quyền tiếp cận
Nếu trẻ cần kính để nhìn, người lớn không cất kính vì sợ hỏng. AAC cũng vậy. Công cụ giao tiếp cần ở gần trẻ trong giờ học, giờ ăn, sân chơi, xe đưa đón và hoạt động ngoại khóa, trừ khi có lý do an toàn cụ thể và có phương án thay thế. Cất AAC vì sợ mất hoặc sợ trẻ nghịch có thể vô tình tước tiếng nói của trẻ.
Trường học có thể lo thiết bị hỏng, mất hoặc gây chú ý. Những lo lắng này cần được giải quyết bằng kế hoạch: bao đựng, vị trí đặt, người phụ trách sạc, bản dự phòng, hướng dẫn cho bạn học. Không nên giải quyết bằng cách hạn chế tiếng nói của trẻ. Khi trẻ chuyển lớp, chuyển trường hoặc đổi giáo viên, AAC cần được bàn giao như một phần hồ sơ hỗ trợ.
Bàn giao giữa người lớn giúp trẻ không phải bắt đầu lại
Mỗi lần trẻ đổi giáo viên, lớp học, trung tâm hoặc người chăm sóc, người lớn cần bàn giao cách trẻ dùng AAC: trẻ thường nói gì, ký hiệu nào quan trọng, trẻ cần thời gian chờ bao lâu, điều gì làm trẻ khó dùng công cụ và cách phản hồi nào hiệu quả. Nếu không bàn giao, trẻ phải chứng minh lại từ đầu rằng mình có quyền giao tiếp.
AAC trở thành tiếng nói của trẻ khi người lớn quanh trẻ cùng bảo vệ nó. Một bảng hoặc thiết bị không tự tạo ra hòa nhập. Hòa nhập xuất hiện khi công cụ đó đi cùng trẻ, được người lớn làm mẫu, được bạn học tôn trọng và được dùng trong những hoạt động thật của đời sống.
Chuẩn bị phương án dự phòng
AAC có thể gặp sự cố rất đời thường: thiết bị hết pin, thẻ rơi mất, bảng bị ướt, lớp học đổi phòng hoặc người lớn phụ trách vắng mặt. Nếu không có phương án dự phòng, trẻ có thể mất tiếng nói đúng lúc cần nhất. Gia đình và trường nên thống nhất bản sao đơn giản, nơi cất sạc, người chịu trách nhiệm kiểm tra thiết bị và vài ký hiệu khẩn cấp trẻ có thể dùng ở mọi nơi.
Phương án dự phòng không cần hoàn hảo. Một bảng giấy nhỏ có các thông điệp như đau, nghỉ, giúp con, không, đi vệ sinh và gọi mẹ có thể bảo vệ nhiều tình huống quan trọng. Điều cần tránh là để sự cố kỹ thuật trở thành lý do trẻ không được giao tiếp trong cả ngày.
Đưa bạn học vào văn hóa tôn trọng AAC
Nếu chỉ người lớn biết AAC, trẻ vẫn có thể bị cô lập trong lớp. Bạn học cần được hướng dẫn rằng bảng, thẻ hoặc thiết bị là cách bạn nói, không phải đồ chơi để bấm thử. Giáo viên có thể dạy cả lớp chờ bạn chọn, nhìn vào thông điệp, hỏi lại khi chưa hiểu và không lấy công cụ khỏi tay bạn.
Việc dạy này không cần tiết lộ chẩn đoán hay thông tin riêng tư. Có thể nói đơn giản rằng mỗi người có cách giao tiếp khác nhau, và lớp học cần lắng nghe cả lời nói, cử chỉ, hình ảnh và thiết bị. Khi văn hóa lớp tôn trọng AAC, trẻ có nhiều cơ hội dùng công cụ để xây quan hệ bạn bè, không chỉ để trả lời người lớn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra AAC, quyền giao tiếp và phối hợp trong giáo dục hòa nhập.