Một số trẻ hiểu bài nhưng viết rất chậm, chữ khó đọc, nhanh mỏi tay hoặc không kịp chép từ bảng. Nếu người lớn chỉ nhìn sản phẩm cuối cùng, trẻ có thể bị xem là cẩu thả hoặc không cố gắng. Nhưng viết là hoạt động phức tạp, liên quan đến vận động tinh, tư thế, nhìn, ngôn ngữ, chú ý và tổ chức ý.
Khi viết trở thành rào cản chính, trường cần xem mục tiêu bài học là gì. Nếu mục tiêu là diễn đạt ý tưởng, có thể cần điều chỉnh cách trẻ trả lời. Nếu mục tiêu là luyện chữ, cần hỗ trợ vận động và thời lượng phù hợp.
Khó viết không chỉ là chữ xấu
Trẻ có thể khó giữ bút, kiểm soát lực, nhớ hình dạng chữ, căn dòng, chép nhanh, hoặc chuyển ý nghĩ thành câu. Một số trẻ viết được vài dòng đầu nhưng sau đó chữ xấu đi vì mỏi. Một số trẻ biết câu trả lời nhưng không viết kịp nên bị đánh giá thấp hơn khả năng thật.
Gia đình nên ghi lại trẻ khó ở phần nào: chép bảng, viết chính tả, làm bài dài, viết số, hay trình bày ý. Thông tin này giúp giáo viên và chuyên viên chọn hỗ trợ đúng hơn.
Nếu khó viết đi kèm đau tay, tránh mọi hoạt động dùng tay, hoặc khó tự chăm sóc, gia đình có thể trao đổi với nhà hoạt động trị liệu.
Điều chỉnh nên gắn với mục tiêu học tập
Không phải lúc nào trẻ cũng cần viết ít đi. Có lúc trẻ cần luyện viết, nhưng có lúc việc viết quá nhiều làm trẻ không còn sức học nội dung chính. Giáo viên có thể giảm số câu phải chép, cho phiếu in sẵn, cho trả lời miệng, dùng ô dòng rõ hơn hoặc chia bài thành phần nhỏ.
Nếu dùng thiết bị hoặc cách trả lời khác, cần hiểu đó là hỗ trợ tiếp cận bài học, không phải cho trẻ tránh học. Khi mục tiêu là toán, khoa học hoặc hiểu nội dung, chữ viết không nên là rào cản duy nhất.
Gia đình nên trao đổi với giáo viên bằng ví dụ cụ thể, như bài mất bao lâu, trẻ mỏi khi nào và phần nào trẻ thật sự hiểu.
Giữ tự tin của trẻ
Trẻ viết khó thường nghe nhiều lời chê. Chữ xấu, chậm quá, viết lại đi. Những lời này có thể làm trẻ tránh viết hơn. Hỗ trợ cần bảo vệ cảm giác năng lực của trẻ.
Giáo viên và gia đình có thể ghi nhận nội dung trẻ nghĩ được, rồi mới hỗ trợ hình thức viết. Khi trẻ thấy ý tưởng của mình có giá trị, trẻ dễ chấp nhận luyện kỹ năng hơn.
Viết là công cụ để học và giao tiếp. Khi công cụ đó quá khó, người lớn cần giúp trẻ có cách tiếp cận công bằng hơn.
Tách khó khăn viết tay khỏi khó khăn diễn đạt ý
Một số trẻ có ý tưởng phong phú nhưng tay không theo kịp. Một số trẻ viết chữ được nhưng không biết tổ chức câu, chọn từ hoặc mở đầu đoạn văn. Hai nhóm khó khăn này cần hỗ trợ khác nhau. Nếu người lớn chỉ nhìn bài viết cuối cùng, trẻ có thể bị đánh giá sai cả vận động lẫn tư duy.
Gia đình và giáo viên có thể thử cho trẻ nói ý trước, vẽ sơ đồ, chọn từ khóa hoặc trả lời miệng. Nếu ý tưởng rõ hơn khi không phải viết tay, cần cân nhắc điều chỉnh công cụ. Nếu ý tưởng vẫn khó, trẻ có thể cần hỗ trợ ngôn ngữ và tổ chức suy nghĩ.
Theo dõi mệt mỏi trong quá trình viết
Chữ của trẻ có thể đẹp ở dòng đầu nhưng xấu dần, tốc độ giảm mạnh hoặc trẻ bắt đầu than đau. Đây là dữ liệu quan trọng. Nó cho thấy vấn đề không chỉ là kỹ thuật chữ, mà có thể liên quan đến sức bền, tư thế, lực cầm bút hoặc quá tải chú ý.
Thay vì yêu cầu viết lại toàn bộ, giáo viên có thể chia bài, cho nghỉ tay, giảm lượng chép hoặc chuyển một phần sang hình thức khác. Nếu mục tiêu là luyện sức bền viết, việc tăng dần nên có kế hoạch và không làm trẻ mất khả năng học nội dung chính.
Đưa trẻ vào việc chọn hỗ trợ
Trẻ lớn hơn có thể nói mình thích loại giấy nào, bút nào dễ cầm, khi nào cần nghỉ hoặc cách nào giúp chép bài tốt hơn. Khi trẻ được tham gia chọn hỗ trợ, trẻ ít cảm thấy điều chỉnh là dấu hiệu mình kém hơn bạn. Đây cũng là bước đầu của kỹ năng tự vận động trong học tập.
Ở trường, điều chỉnh nên được nói với trẻ bằng ngôn ngữ tôn trọng. Không nên công khai làm trẻ xấu hổ trước lớp. Một điều chỉnh tốt giúp trẻ tiếp cận bài học mà vẫn giữ phẩm giá.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả khó khăn viết, vận động tinh và điều chỉnh học tập cho trẻ.