Thăm họ hàng có thể là dịp vui, nhất là với gia đình sống xa quê hoặc ít có cơ hội gặp nhau. Nhưng với trẻ cần hỗ trợ phát triển, nhà lạ, nhiều người hỏi, tiếng ồn, món ăn khác, lịch ngủ thay đổi và kỳ vọng phải chào hỏi có thể vượt quá khả năng chịu đựng. Cha mẹ cũng dễ căng vì sợ bị đánh giá là nuôi con không đúng.
Chuẩn bị trước không phải để kiểm soát mọi hành vi của trẻ. Mục tiêu là giữ kết nối gia đình mà không đặt trẻ vào tình huống quá sức hoặc khiến trẻ bị nói về như một vấn đề.
Nói trước với người lớn trong nhà
Trước chuyến thăm, cha mẹ nên nói ngắn với người thân về những điều giúp trẻ ổn hơn. Có thể giải thích rằng trẻ cần thời gian làm quen, có thể chưa chào ngay, không thích bị ôm bất ngờ, dễ mệt ở nơi đông hoặc cần một chỗ yên tĩnh. Cách nói càng cụ thể thì người thân càng dễ giúp.
Không cần kể toàn bộ chẩn đoán hoặc hồ sơ của trẻ nếu gia đình không muốn. Người thân thường cần biết việc nên làm trong tình huống cụ thể hơn là tên chuyên môn. Ví dụ, nếu trẻ bịt tai khi nhiều người nói cùng lúc, hãy giảm tiếng ồn và cho trẻ nghỉ một chút thay vì trách trẻ bất lịch sự.
Nếu họ hàng thường ép ăn, ép ôm, trêu đùa mạnh hoặc yêu cầu trẻ biểu diễn kỹ năng, cha mẹ cần đặt ranh giới trước. Tôn trọng người lớn tuổi không có nghĩa là bỏ qua quyền riêng tư và tín hiệu cơ thể của trẻ.
Chuẩn bị cho trẻ bằng thông tin vừa đủ
Trẻ cũng cần biết chuyến thăm sẽ diễn ra thế nào. Gia đình có thể cho trẻ xem ảnh nhà người thân, nói ai sẽ có mặt, sẽ ở lại bao lâu, có ăn cùng không và khi mệt trẻ có thể nghỉ ở đâu. Với trẻ hiểu hình ảnh tốt hơn lời nói, lịch ngắn hoặc ảnh thật có thể hữu ích.
Không nên hứa chắc rằng mọi thứ sẽ vui nếu gia đình không kiểm soát được tình huống. Tốt hơn là nói thật ở mức trẻ hiểu: sẽ có nhiều người, có thể hơi ồn, nhưng con có thể báo khi cần nghỉ và cha mẹ sẽ giúp.
Một số trẻ cần mang theo đồ vật quen thuộc, tai nghe, món ăn an toàn, đồ chơi nhỏ hoặc phương tiện giao tiếp. Những thứ này không làm chuyến thăm kém tự nhiên; chúng giúp trẻ có điểm tựa để tham gia.
Giữ một vài nề nếp quan trọng
Trong chuyến thăm, không thể giữ mọi thứ như ở nhà. Nhưng vài điểm quen như giờ nghỉ, cách báo trước, món ăn an toàn hoặc nghi thức trước khi ngủ có thể giúp trẻ không bị mất phương hướng. Gia đình nên quyết định trước điều nào có thể linh hoạt và điều nào cần giữ.
Nếu chuyến thăm kéo dài, trẻ có thể cần ra khỏi đám đông nhiều lần. Việc này nên được xem là điều chỉnh, không phải thất bại. Nhiều trẻ tham gia tốt hơn khi biết mình có quyền nghỉ trước khi quá tải.
Sau chuyến thăm, trẻ có thể cần thời gian hồi phục. Nếu trẻ bùng nổ khi về nhà, điều đó không nhất thiết chứng minh chuyến đi sai. Nó có thể cho thấy cả ngày đã có quá nhiều yêu cầu và lần sau cần giảm bớt thời gian hoặc số hoạt động.
Bảo vệ trẻ khỏi lời bình phẩm
Những câu như “sao con không chào”, “ở nhà chiều quá”, “cứ nghiêm là được” có thể làm cha mẹ tổn thương và làm trẻ cảm thấy mình bị bàn tán. Gia đình có thể chuẩn bị một câu trả lời ngắn để dừng lại, chẳng hạn con đang cần thời gian làm quen, gia đình đang hỗ trợ theo hướng dẫn chuyên môn, hoặc bây giờ con cần nghỉ.
Không phải mọi người thân sẽ hiểu ngay. Nhưng trẻ cần thấy cha mẹ đứng về phía sự an toàn và phẩm giá của mình. Khi người thân hiểu dần, họ có thể trở thành nguồn hỗ trợ rất quý.
Một chuyến thăm thành công không phải là trẻ cư xử hoàn hảo. Đó là khi trẻ được tham gia trong mức chịu được, người lớn giữ được sự tôn trọng và quan hệ gia đình được xây bằng hiểu biết hơn là ép buộc.
Có kế hoạch rời khỏi tình huống
Trước khi đến thăm, gia đình nên thống nhất dấu hiệu nào cho thấy trẻ cần nghỉ hoặc cần về sớm. Trẻ có thể bịt tai, bám người lớn, chạy quanh, im lặng bất thường, khóc hoặc phản ứng mạnh với lời trêu. Nếu đợi đến khi trẻ bùng nổ mới rời đi, cả trẻ và người lớn đều mệt hơn. Một kế hoạch rời khỏi tình huống giúp gia đình bảo vệ trẻ mà không phải tranh luận trong lúc căng.
Gia đình có thể nói trước với người thân rằng nếu trẻ cần nghỉ, cha mẹ sẽ đưa trẻ ra ngoài một chút và quay lại nếu được. Cách nói trước làm việc rời khỏi phòng bớt bị hiểu là bất lịch sự. Với trẻ lớn hơn, có thể thống nhất tín hiệu riêng để trẻ xin nghỉ kín đáo.
Sau chuyến thăm, giữ lại điều đã học được
Sau khi về nhà, gia đình có thể ghi ngắn điều gì hiệu quả: người thân nào trẻ thấy an toàn, phòng nào yên tĩnh, món ăn nào trẻ ăn được, thời điểm nào quá mệt, câu nói nào của người lớn làm trẻ khó chịu. Những thông tin này giúp chuyến thăm sau nhẹ hơn.
Nếu chuyến thăm khó, không cần kết luận rằng trẻ không thể gặp họ hàng. Có thể lần sau giảm thời gian, giảm số người, chuẩn bị chỗ nghỉ tốt hơn hoặc nói ranh giới rõ hơn. Quan hệ gia đình có thể được xây dần bằng những điều chỉnh nhỏ, miễn là phẩm giá và sức chịu đựng của trẻ được đặt vào kế hoạch.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cấu trúc sinh hoạt, hỗ trợ gia đình và quyền được tôn trọng của trẻ.