Một giáo viên tận tâm có thể tạo ra thay đổi lớn cho một lớp. Nhưng nếu toàn trường không cùng hướng, trẻ vẫn gặp rào cản ở sân chơi, câu lạc bộ, phòng y tế, cổng trường, hoạt động ngoại khóa và khi chuyển lớp. Văn hóa hòa nhập cần vượt ra ngoài nỗ lực cá nhân.
Trường hòa nhập không chỉ là nơi có học sinh khuyết tật hoặc học sinh cần hỗ trợ. Đó là nơi rào cản được nhận ra và giảm dần để mọi học sinh có thể tham gia.
UNESCO mô tả giáo dục hòa nhập như quá trình nhận ra và loại bỏ rào cản trong giáo dục, từ chương trình, phương pháp dạy đến môi trường. Điều này giúp tránh hiểu hòa nhập chỉ là cho trẻ vào cùng phòng học. Nếu trẻ có mặt nhưng không hiểu bài, không có cách giao tiếp, bị trêu chọc hoặc bị loại khỏi hoạt động chung, sự hiện diện đó chưa đủ.
Hệ thống nhỏ tạo nên văn hóa lớn
Văn hóa hòa nhập thể hiện trong cách trường chào đón gia đình, cách viết nội quy, cách xử lý trêu chọc, cách tổ chức tham quan, cách chia sẻ thông tin hỗ trợ và cách đào tạo giáo viên mới. Nếu mỗi năm gia đình phải giải thích lại từ đầu, hệ thống chưa giữ được tri thức.
Trường có thể xây các mẫu kế hoạch hỗ trợ ngắn, quy trình chuyển lớp, danh sách điều chỉnh phổ biến, nơi nghỉ yên tĩnh, cách báo nguy cơ và thời gian họp nhóm. Những việc này nghe không lớn, nhưng giúp hỗ trợ không phụ thuộc vào may mắn gặp đúng người.
Bạn học cũng là một phần văn hóa. Khi trẻ được học rằng mỗi người có cách học khác nhau, việc dùng công cụ hỗ trợ hoặc được điều chỉnh sẽ ít bị xem là đặc biệt lạ.
Lãnh đạo trường có vai trò quan trọng vì giáo viên không thể một mình thay đổi mọi quy trình. Nếu trường muốn hòa nhập, cần có thời gian họp, cách lưu thông tin, phân công người phụ trách, quy trình phản hồi khi có bắt nạt hoặc loại trừ, và cách hỗ trợ giáo viên mới. Khi những việc này chỉ dựa vào thiện chí cá nhân, trẻ sẽ gặp rủi ro mỗi khi đổi lớp hoặc đổi giáo viên.
Văn hóa hòa nhập cũng thể hiện trong ngôn ngữ. Nếu giáo viên thường nói trẻ đó phiền, cha mẹ đòi hỏi, hoặc lớp này xui vì có trẻ cần hỗ trợ, học sinh sẽ học cách xem khác biệt là gánh nặng. Nếu người lớn nói chúng ta đang tìm cách để mọi bạn cùng tham gia, học sinh sẽ có mô hình khác. Từ ngữ không giải quyết mọi vấn đề, nhưng nó định hướng cách cả trường nhìn vấn đề.
Chống trêu chọc là một phần của hỗ trợ học tập
Một số trường nghĩ hỗ trợ hòa nhập là điều chỉnh bài học, còn quan hệ bạn bè là chuyện riêng. Thực tế, nếu trẻ bị trêu chọc vì nói khác, dùng AAC, đi lớp hỗ trợ, cần nghỉ, hoặc phản ứng cảm giác mạnh, trẻ khó học an toàn. Trường cần có cách phòng ngừa và xử lý trêu chọc rõ ràng, không chỉ yêu cầu trẻ bị trêu chọc phải bỏ qua.
Bạn học không cần biết chẩn đoán riêng tư của một trẻ để học cách tôn trọng. Giáo viên có thể dạy ở mức nguyên tắc: mỗi người có cách học và cách giao tiếp khác nhau, công cụ hỗ trợ giúp bạn tham gia, không được lấy đồ hỗ trợ của bạn, không bắt chước giọng nói hoặc hành vi để cười. Khi cần giải thích cụ thể hơn, gia đình và trường nên thống nhất mức thông tin được chia sẻ.
Hòa nhập cần vừa lý tưởng vừa thực tế
Một trường có thể chưa có đủ nguồn lực để làm mọi điều ngay. Nhưng trường có thể bắt đầu bằng việc hỏi rào cản lớn nhất đang ở đâu và ai cần cùng giải quyết. Có khi đó là tiếng ồn ở hành lang, cách giao bài, thông tin giữa giáo viên, hoặc thiếu nơi nghỉ cho trẻ quá tải.
Gia đình cũng cần được xem là đối tác. Người chăm sóc hiểu trẻ trong đời sống hằng ngày, còn trường hiểu trẻ trong nhóm học tập. Khi hai bên chia sẻ thông tin tôn trọng nhau, kế hoạch hỗ trợ có nhiều cơ hội thành công hơn.
Văn hóa hòa nhập tốt làm trẻ cảm thấy mình không phải khách tạm thời trong trường. Trẻ là một phần của cộng đồng học tập. Điều đó không có nghĩa mọi trẻ phải làm cùng một việc theo cùng một cách. Có trẻ cần nhiệm vụ rút gọn, có trẻ cần nơi nghỉ, có trẻ cần thiết bị giao tiếp, có trẻ cần bạn hỗ trợ trong giờ ra chơi. Điểm chung là trường xem những điều chỉnh đó như một phần của giáo dục, không phải ngoại lệ miễn cưỡng.
Để bắt đầu thực tế, trường có thể chọn một rào cản trong học kỳ hiện tại. Ví dụ, cải thiện quy trình chuyển lớp cho học sinh cần hỗ trợ, làm bản tóm tắt điều chỉnh cho giáo viên bộ môn, chuẩn bị kế hoạch tham quan có phương án nghỉ, hoặc thống nhất cách báo gia đình khi trẻ quá tải. Khi một hệ thống nhỏ hoạt động tốt, trường có nền để mở rộng sang phần khác.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra giáo dục hòa nhập, kết nối trường học và hệ thống hỗ trợ toàn trường.