Khi trẻ sắp vào mầm non, tiểu học hoặc chuyển sang một môi trường học mới, nhiều gia đình lo trẻ đã biết chữ chưa, đếm được đến đâu, có viết được tên mình không. Những kỹ năng đó có thể hữu ích, nhưng chúng không phải toàn bộ câu chuyện về sẵn sàng đến trường.
Với nhiều trẻ, đặc biệt là trẻ có khó khăn phát triển, điều quan trọng hơn là trẻ có thể tham gia sinh hoạt ở trường như thế nào. Trẻ có hiểu điều sắp xảy ra không, có cách xin giúp đỡ không, có chịu được sự thay đổi môi trường không, có thể ăn, nghỉ, chơi, chuyển hoạt động và ở cùng nhóm bạn theo cách nào.
Sẵn sàng đến trường là câu chuyện của cả trẻ và môi trường
Nếu chỉ hỏi trẻ đã sẵn sàng chưa, gia đình dễ nghĩ mọi trách nhiệm nằm ở trẻ. Nhưng chuyển tiếp vào trường học là quá trình hai chiều. Trẻ cần được chuẩn bị dần, và trường học cũng cần hiểu trẻ để đón nhận trẻ phù hợp hơn.
NAEYC nhấn mạnh rằng trẻ bắt đầu mẫu giáo hoặc lớp học mới với rất nhiều mức kỹ năng khác nhau. Điều đó có nghĩa là sự khác biệt giữa trẻ không phải điều bất thường. Một môi trường học tốt không mong mọi trẻ bước vào lớp với cùng một nhịp, mà tìm cách hiểu từng trẻ và xây dựng thói quen lớp học đủ rõ để trẻ có thể tham gia.
Với trẻ cần hỗ trợ thêm, sự sẵn sàng không nên được đo bằng việc trẻ có giống các bạn khác hay không. Câu hỏi nên là trẻ cần điều kiện nào để hiểu ngày học, kết nối với người lớn, thử chơi với bạn và dùng cách giao tiếp an toàn khi gặp khó.
Những thay đổi nhỏ có thể rất lớn với trẻ
Người lớn thường xem ngày đầu đi học là một sự kiện vui. Với trẻ, đó có thể là một chuỗi thay đổi dày đặc. Đường đi khác, người lớn khác, mùi khác, tiếng ồn khác, nhà vệ sinh khác, cách ăn khác, quy tắc chờ lượt khác và thời gian xa gia đình dài hơn.
Nếu trẻ khó chuyển hoạt động, nhạy cảm với âm thanh, chậm nói, lo lắng khi gặp người lạ hoặc cần nề nếp quen thuộc để cảm thấy an toàn, những thay đổi này có thể làm trẻ quá tải. Trẻ có thể khóc, bám người lớn, im lặng, chạy khỏi chỗ, không ăn, không đi vệ sinh hoặc không thể hiện khả năng như ở nhà.
Điều này không có nghĩa là trẻ không thể đi học. Nó cho thấy trẻ cần được chuẩn bị bằng thông tin dễ hiểu hơn, nhịp chuyển tiếp chậm hơn và sự phối hợp rõ hơn giữa gia đình và nhà trường.
Chuẩn bị bằng trải nghiệm thật, không chỉ bằng lời dặn
Trẻ nhỏ thường hiểu tốt hơn qua trải nghiệm lặp lại. Nếu chỉ nói rằng con sắp đi học, trẻ có thể chưa hình dung được ngày học sẽ diễn ra như thế nào. Gia đình có thể giúp trẻ bằng cách nói về trường qua những điều cụ thể như đường đến trường, cổng trường, cô giáo, chỗ để giày, giờ ăn, giờ chơi và lúc người thân quay lại đón.
Với một số trẻ, hình ảnh hoặc đồ vật thật giúp thông tin bớt mơ hồ. Một bức ảnh cổng trường, chiếc ba lô, hộp cơm, đôi giày đi học hoặc lịch sinh hoạt đơn giản có thể giúp trẻ hiểu chuyện gì sắp xảy ra. Nếu trường có ngày tham quan hoặc gặp giáo viên trước khi nhập học, việc tham gia có thể giúp trẻ và gia đình giảm bớt bất ngờ.
Chuẩn bị cũng không nên biến thành luyện tập quá sức. Mục tiêu không phải là làm trẻ hoàn hảo trước ngày đầu tiên. Mục tiêu là để trẻ có vài điểm tựa quen thuộc khi bước vào môi trường mới.
Kỹ năng tự chăm sóc cần được nhìn linh hoạt
Nhiều gia đình lo trẻ chưa tự mặc quần áo, chưa tự đi vệ sinh, chưa tự ăn nhanh hoặc chưa biết dọn đồ. Những kỹ năng này thật sự quan trọng trong môi trường trường học, nhưng mỗi trẻ có tốc độ khác nhau và một số trẻ cần hỗ trợ cụ thể hơn.
Thay vì chỉ yêu cầu trẻ tự làm ngay, gia đình có thể nhìn kỹ bước nào đang khó. Trẻ không biết thứ tự các bước, không chịu được cảm giác của quần áo, khó dùng tay, sợ nhà vệ sinh lạ, không nhận ra tín hiệu cơ thể, hay mất tập trung giữa chừng. Mỗi nguyên nhân cần một cách hỗ trợ khác nhau.
Nhà trường cũng cần biết trẻ đang làm được phần nào và phần nào cần giúp. Một trẻ chưa tự làm toàn bộ vẫn có thể tham gia tốt hơn nếu người lớn biết cách chia nhỏ bước, dùng tín hiệu quen thuộc, cho thêm thời gian và thống nhất cách hỗ trợ giữa nhà và lớp.
Giao tiếp với giáo viên trước khi khó khăn lớn lên
Trước khi trẻ bắt đầu môi trường mới, gia đình nên chia sẻ một số thông tin cốt lõi với giáo viên hoặc người phụ trách. Không cần kể mọi chi tiết, nhưng nên nói điều trẻ thích, điều trẻ sợ, cách trẻ xin giúp, điều làm trẻ bình tĩnh hơn, và những tình huống gia đình dự đoán sẽ khó.
Nếu trẻ dùng tiếng Việt ở nhà và tiếng Nhật hoặc một ngôn ngữ khác ở trường, điều này cũng cần được nói rõ. Một trẻ ít nói ở trường không nhất thiết là không hiểu gì hoặc không có nhu cầu giao tiếp. Trẻ có thể cần thời gian, cách diễn đạt khác hoặc người lớn quan sát giao tiếp không lời.
Trao đổi sớm giúp giáo viên có bức tranh nhân ái hơn về trẻ. Nó cũng giúp gia đình bớt rơi vào thế chỉ nghe phản hồi khi đã có vấn đề.
Sự sẵn sàng có thể tiếp tục sau ngày nhập học
Không phải mọi thứ phải xong trước ngày đầu tiên. Nhiều trẻ cần vài tuần hoặc vài tháng để quen với nhịp mới. Một số trẻ ban đầu có vẻ ổn nhưng sau đó mệt hơn khi yêu cầu tăng lên. Một số trẻ chỉ bộc lộ khó khăn khi phải tham gia nhóm, ăn ở trường, đi vệ sinh, chờ lượt hoặc chuyển từ chơi sang học.
Vì vậy, sau khi trẻ bắt đầu đi học, gia đình và nhà trường vẫn cần tiếp tục quan sát. Điều quan trọng là xem trẻ đang tham gia tốt hơn ở đâu, đang khó ở đâu và điều chỉnh nào đang có tác dụng. Nếu khó khăn kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ đến sức khỏe, cảm xúc, an toàn hoặc việc học, gia đình nên tìm nơi tư vấn phù hợp.
Sẵn sàng đến trường không phải là một cánh cổng trẻ phải vượt qua một mình. Đó là quá trình người lớn cùng chuẩn bị môi trường để trẻ có thêm cơ hội bước vào cộng đồng học tập với cảm giác được hiểu và được hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả sẵn sàng đến trường, chuyển tiếp vào mẫu giáo hoặc tiểu học, và vai trò phối hợp giữa gia đình với nhà trường.