Hoạt động câu lạc bộ, sinh hoạt sau giờ học hoặc nhóm sở thích có thể giúp trẻ kết bạn, tìm bản sắc ngoài điểm số và trải nghiệm cảm giác thuộc về trường. Nhưng những hoạt động này đôi khi ít cấu trúc hơn lớp học, ít người lớn biết về hỗ trợ hơn và diễn ra vào lúc trẻ đã mệt. Vì vậy, trẻ cần hỗ trợ phát triển có thể bị bỏ lỡ dù rất muốn tham gia.
Hòa nhập không nên dừng lại khi tiếng chuông tan học vang lên. Nếu trường chỉ chuẩn bị hỗ trợ trong giờ học chính, trẻ có thể mất cơ hội quan trọng để xây quan hệ bạn bè, sở thích và tự tin xã hội.
Chọn hoạt động theo sở thích và điều kiện thực tế
Gia đình và trường nên bắt đầu từ câu hỏi trẻ thật sự thích gì. Một hoạt động phổ biến hoặc được đánh giá cao chưa chắc phù hợp nếu môi trường quá ồn, thời gian quá dài, luật quá mơ hồ hoặc yêu cầu giao tiếp vượt quá khả năng hiện tại của trẻ. Ngược lại, một hoạt động nhỏ, ít người và có vai trò rõ có thể giúp trẻ tham gia sâu hơn.
Trước khi quyết định, nên tìm hiểu hoạt động kéo dài bao lâu, diễn ra ở đâu, ai phụ trách, có di chuyển không, mức tiếng ồn ra sao, trẻ cần giao tiếp thế nào, khi quá tải thì nghỉ ở đâu và gia đình được liên hệ bằng cách nào. Với trẻ dùng thuốc, AAC, đồ hỗ trợ cảm giác hoặc có thông tin y tế cần biết, người phụ trách sau giờ học cũng cần được chia sẻ trong phạm vi cần thiết.
Tham gia thử giúp giảm áp lực
Một số trẻ cần đến xem trước, tham gia thử thời gian ngắn hoặc bắt đầu bằng vai trò nhỏ. Trong câu lạc bộ thể thao, trẻ có thể bắt đầu bằng nhiệm vụ chuẩn bị dụng cụ, luyện kỹ năng riêng hoặc tham gia một phần buổi tập. Trong câu lạc bộ nghệ thuật, trẻ có thể cần điều chỉnh vật liệu, ánh sáng, tiếng ồn hoặc thời gian hoàn thành. Trong nhóm học thuật, trẻ có thể cần mẫu rõ về lượt nói và cách đặt câu hỏi.
Tham gia thử không nên bị xem là thất bại nếu trẻ chưa ở lại được toàn bộ thời gian. Nó là cách thu thập thông tin. Sau buổi thử, gia đình và người phụ trách có thể hỏi điều gì vui, điều gì khó, phần nào trẻ muốn làm tiếp và phần nào cần đổi. Cách tiếp cận này giúp trẻ bước vào hoạt động bằng tò mò và an toàn, thay vì bằng nỗi sợ phải làm được ngay.
Vai trò thật quan trọng hơn việc chỉ có mặt
Trẻ không nên chỉ được ngồi xem lâu dài nếu trẻ muốn tham gia. Người lớn cần tìm cách để trẻ có đóng góp thật, dù nhỏ. Vai trò có thể là giữ dụng cụ, chọn nhạc, ghi điểm, chụp ảnh cho nhóm nếu phù hợp, chuẩn bị vật liệu, báo cáo một câu hoặc thực hiện một phần kỹ năng. Vai trò cần được nhóm công nhận, không phải việc phụ để trẻ khỏi làm phiền.
Bạn cùng nhóm cũng có thể được hướng dẫn cách chờ, rủ chơi, chia lượt và không nói thay trẻ. Nếu không có hướng dẫn, nhóm có thể vô tình bỏ qua trẻ vì muốn hoạt động diễn ra nhanh. Cảm giác thuộc về không đến từ việc tên trẻ có trong danh sách câu lạc bộ, mà từ việc trẻ được người khác mong đợi và nhận ra phần đóng góp của mình.
Sau giờ học là lúc trẻ dễ mệt hơn
Ngay cả khi trẻ tham gia tốt trong lớp, sau giờ học trẻ có thể đã dùng hết năng lượng để ngồi, nghe, giao tiếp và kiểm soát cảm xúc. Một hoạt động thú vị vẫn có thể trở nên quá sức nếu kéo dài, ồn hoặc thiếu nghỉ. Gia đình nên quan sát giấc ngủ, ăn uống, mức cáu gắt sau buổi sinh hoạt và khả năng phục hồi hôm sau.
Nếu trẻ rất thích hoạt động nhưng luôn kiệt sức sau đó, không nhất thiết phải dừng ngay. Có thể giảm thời gian, giảm số buổi, thêm chỗ nghỉ, đổi vai trò hoặc thống nhất tín hiệu xin ra ngoài. Hòa nhập bền vững cần tính đến sức chịu đựng của trẻ, không chỉ cơ hội tham gia trên giấy.
Đánh giá lại để giữ niềm vui và an toàn
Sau một thời gian, người lớn nên hỏi trẻ hoạt động đó còn vui không, có bị trêu không, có ai trẻ tin không, có vai trò nào muốn đổi không và có điều gì trẻ không dám nói với người phụ trách không. Với trẻ giao tiếp khó, phản hồi có thể qua hình, thang cảm xúc hoặc quan sát hành vi sau buổi sinh hoạt.
Hoạt động sau giờ học tốt giúp trẻ có nơi mình được biết đến bằng sở thích và năng lực, không chỉ bằng khó khăn. Khi gia đình và trường chuẩn bị vai trò, an toàn, lịch trình và cách nghỉ phù hợp, câu lạc bộ có thể trở thành một phần quan trọng của giáo dục hòa nhập.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra kết nối trường học, hoạt động ngoại khóa và giáo dục hòa nhập.