Một số trẻ cần hỗ trợ phát triển có thể chạy ra khỏi nhà, rời lớp, đi theo điều mình thích hoặc không nhận ra nguy hiểm giao thông, nước, tàu xe. Khi trẻ đi lạc, từng phút đều quan trọng. Vì vậy, gia đình cần có kế hoạch trước khi sự cố xảy ra, không chờ đến lúc hoảng mới nghĩ xem phải làm gì.
Kế hoạch không nhằm làm gia đình sợ hơn. Nó giúp mọi người biết phải làm gì trong lúc hoảng, giảm tranh cãi và tăng khả năng trẻ được tìm thấy an toàn. Đi lạc không phải là lỗi đạo đức của trẻ. Đó là nguy cơ cần kế hoạch, môi trường an toàn và mạng lưới hỗ trợ.
Chuẩn bị thông tin cần dùng ngay
Gia đình nên có ảnh gần đây, mô tả chiều cao, quần áo thường mặc, nơi trẻ thích đến, cách trẻ phản ứng khi được gọi, số liên hệ và thông tin y tế quan trọng nếu có. Những thông tin này nên dễ tìm, không nằm trong một điện thoại duy nhất. Nếu điện thoại hết pin hoặc người giữ điện thoại không có mặt, kế hoạch vẫn cần hoạt động.
Một bản thông tin khẩn cấp ngắn có thể ghi trẻ có thể không trả lời khi được hỏi, có thể sợ người lạ, cần gọi cho ai, và nếu có nguy cơ y tế nào cần chú ý. Không nên ghi quá nhiều chẩn đoán hoặc thông tin riêng tư nếu không cần cho an toàn trước mắt.
Gia đình nên kiểm tra định kỳ ảnh và số điện thoại. Một kế hoạch cũ có thể làm người khác tìm sai hướng.
Phân vai trước cho người lớn
Khi sự cố xảy ra, một người gọi cảnh sát hoặc dịch vụ khẩn cấp, một người kiểm tra nơi trẻ hay đến, một người ở lại nhà để nhận cuộc gọi, và một người liên hệ trường hoặc hàng xóm nếu cần. Nếu không phân vai trước, mọi người dễ chạy theo cảm tính hoặc cùng tìm một hướng trong khi bỏ sót nơi quan trọng.
Gia đình nên lập danh sách những nơi trẻ có thể đến: công viên, cửa hàng, ga tàu, thang máy, nước, đường lớn, nhà người quen hoặc nơi có đồ trẻ thích. Với trẻ bị thu hút bởi nước, tàu xe hoặc đường lớn, các khu vực nguy hiểm cần được kiểm tra sớm theo hướng dẫn của cơ quan khẩn cấp tại địa phương.
Kế hoạch cũng cần nói khi nào gọi dịch vụ khẩn cấp. Nếu trẻ mất tích và có nguy cơ an toàn, không nên trì hoãn vì sợ làm phiền.
Phối hợp với trường và nơi sinh hoạt
Trường học, trung tâm, câu lạc bộ, nơi trị liệu và hoạt động cộng đồng cũng cần kế hoạch riêng nếu trẻ có nguy cơ bỏ chạy ở đó. Cổng nào cần chú ý, ai đi theo trẻ, ai gọi gia đình, ai kiểm tra khu vực gần đó, và lớp cần được quản lý thế nào trong lúc một người lớn tìm trẻ.
Gia đình nên chia sẻ thông tin vừa đủ để nơi đó hành động đúng. Không cần kể toàn bộ lịch sử của trẻ, nhưng cần nói rõ dấu hiệu trước khi trẻ bỏ chạy, điều gì thường thu hút trẻ, trẻ có phản ứng với tên gọi không và cách tiếp cận nào an toàn.
Nếu trẻ có thể đi lạc khi chuyển hoạt động, trong giờ nghỉ hoặc khi quá tải cảm giác, kế hoạch nên tập trung vào các thời điểm đó. Phòng ngừa thường quan trọng hơn phản ứng sau khi trẻ đã rời khỏi khu vực.
Dạy trẻ kỹ năng an toàn theo mức hiểu
Trẻ có thể học dừng lại ở cửa, đưa thẻ thông tin, tìm nhân viên mặc đồng phục, gọi cho gia đình, đứng yên ở điểm hẹn hoặc không đi theo người không rõ. Kỹ năng này cần luyện trong tình huống an toàn, không chỉ nói bằng lời. Với trẻ dùng AAC hoặc thẻ hình, cần chuẩn bị cách báo "con bị lạc", "gọi mẹ" hoặc "giúp con".
Không nên chỉ dặn "đừng chạy" nếu trẻ chạy do quá tải, sợ hãi hoặc bị cuốn theo một sở thích mạnh. Người lớn cần dạy lựa chọn thay thế: báo muốn nghỉ, đi cùng người lớn, dùng thẻ xin ra ngoài, hoặc đến một nơi an toàn đã thống nhất.
Khi trẻ lớn hơn, nên giải thích kế hoạch theo cách tôn trọng. Mục tiêu không phải giám sát để kiểm soát mọi thứ, mà là giúp trẻ có thêm tự do trong mức an toàn.
Xem lại môi trường trước khi đổ lỗi cho trẻ
Nếu trẻ nhiều lần bỏ chạy, cần xem môi trường có quá ồn, quá đông, quá khó hiểu hoặc thiếu cách xin nghỉ không. Có thể trẻ rời đi vì muốn đến nơi mình thích, nhưng cũng có thể vì đang cố thoát khỏi tình huống quá tải. Kế hoạch an toàn cần đi cùng điều chỉnh môi trường.
Khóa cửa, chuông báo, giám sát gần hơn hoặc thẻ thông tin có thể cần thiết, nhưng không đủ nếu nguyên nhân là trẻ không có cách giao tiếp nhu cầu. Gia đình và chuyên viên nên hỏi điều gì xảy ra trước khi trẻ rời đi và hỗ trợ nào có thể giảm nguy cơ.
Một kế hoạch tốt vừa chuẩn bị cho tình huống xấu, vừa giảm khả năng tình huống đó xảy ra.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra thông tin về đi lạc, khuyết tật phát triển và an toàn.