Giờ ra chơi tưởng như là thời gian tự do, nhưng với nhiều trẻ cần hỗ trợ phát triển, đây lại là lúc khó nhất trong ngày. Sân trường ồn, luật chơi không rõ, bạn chạy nhanh, chuyển hoạt động đột ngột và ít người lớn hướng dẫn có thể làm trẻ quá tải hoặc bị cô lập. Một số trẻ gặp rắc rối không phải trong tiết học, mà chính trong khoảng thời gian không có cấu trúc này.
Vì vậy, giờ ra chơi cũng cần được xem là một phần của giáo dục hòa nhập, không chỉ là khoảng trống giữa hai tiết học. Trẻ cần cơ hội vận động, nghỉ, chơi và kết nối với bạn theo cách phù hợp với mình.
Tự do không có nghĩa là không cần hỗ trợ
Một số trẻ cần biết có thể chơi ở đâu, chơi với ai, luật chơi là gì và khi muốn nghỉ thì đi đâu. Nếu trẻ không tự vào nhóm được, giáo viên có thể chuẩn bị một trò chơi có luật đơn giản, ghép bạn hỗ trợ hoặc dạy câu xin chơi cùng trước giờ ra chơi. Với trẻ dùng AAC hoặc thẻ hình, có thể chuẩn bị sẵn vài cách nói như “cho mình chơi với”, “đến lượt ai” hoặc “mình cần nghỉ”.
Một số trẻ lại cần giờ ra chơi để hồi phục sau tiết học. Với trẻ này, ép tham gia trò chơi ồn ào có thể làm buổi học sau khó hơn. Trường nên có lựa chọn yên tĩnh như góc đọc, đi bộ nhẹ, tưới cây, nhiệm vụ nhỏ hoặc chỗ ngồi ít kích thích. Dù chơi năng động hay nghỉ yên, trẻ vẫn cần cảm thấy mình thuộc về trường.
Luật chơi cần được nhìn thấy
Nhiều xung đột ở giờ ra chơi xảy ra vì luật chơi chỉ tồn tại trong đầu nhóm bạn. Trẻ có thể không biết khi nào đến lượt, thua thì phải làm gì, được đổi luật hay không, hoặc khi nào trò chơi kết thúc. Giáo viên có thể giúp bằng cách dạy trước luật của một số trò phổ biến, dùng hình minh họa, phân vai rõ hoặc giới hạn số trẻ trong một nhóm chơi.
Nếu trẻ thường bị nói là phá trò chơi, cần xem trẻ có hiểu luật không và luật có thay đổi quá nhanh không. Một trẻ không theo kịp luật xã hội có thể cần người lớn làm cầu nối ban đầu. Khi trẻ đã hiểu cấu trúc, người lớn có thể lùi dần để trẻ chơi tự nhiên hơn.
Quan sát xung đột như thông tin
Nếu trẻ thường va chạm, giành đồ, chạy khỏi sân, khóc sau giờ ra chơi hoặc bị bạn phàn nàn, hãy xem tình huống trước đó. Trẻ có bị trêu không, có quá ồn không, có hiểu luật không, có biết cách dừng không, có bị loại khỏi nhóm không, hay có quá mệt sau tiết học trước không. Xử lý kỷ luật sau xung đột là chưa đủ nếu nguyên nhân trong môi trường vẫn lặp lại.
Gia đình và giáo viên có thể trao đổi về trò trẻ thích, trò làm trẻ sợ, bạn trẻ chơi được, dấu hiệu trẻ quá tải và cách trẻ hồi phục sau giờ ra chơi. Một kế hoạch nhỏ, như chọn trước hai trò có thể chơi hoặc xác định người lớn trẻ có thể tìm đến, đôi khi giúp cả ngày học dễ chịu hơn.
Kết nối bạn bè cần được nuôi dưỡng
Giờ ra chơi là nơi trẻ học nhiều kỹ năng xã hội: rủ bạn, chờ lượt, thương lượng, từ chối, sửa lỗi và quay lại sau xung đột. Trẻ cần hỗ trợ phát triển không nên chỉ được bảo vệ bằng cách đứng cạnh người lớn suốt giờ ra chơi nếu trẻ muốn chơi với bạn. Người lớn cần tìm cách mở đường cho quan hệ bạn bè thật, đồng thời can thiệp khi có trêu chọc, bắt nạt hoặc loại trừ.
Giờ ra chơi tốt không phải lúc nào cũng yên lặng. Đó là lúc trẻ có cơ hội kết nối, vận động, nghỉ và quay lại lớp trong trạng thái có thể học tiếp. Khi trường nhìn giờ ra chơi như một phần của hỗ trợ, trẻ có thêm cơ hội thuộc về cộng đồng lớp học.
Chuẩn bị trước thay vì chỉ can thiệp sau
Nếu một trẻ thường gặp khó ở giờ ra chơi, hỗ trợ nên bắt đầu trước khi chuông reo. Giáo viên có thể hỏi trẻ muốn chọn trò nào, nhắc lại nơi nghỉ, chuẩn bị thẻ xin chơi cùng, hoặc ghép trẻ với một bạn đã được hướng dẫn cách mời tham gia. Chuẩn bị trước giúp trẻ bước vào sân với một kế hoạch nhỏ, thay vì phải tự xử lý mọi tín hiệu xã hội trong môi trường ồn và nhanh.
Sau giờ ra chơi, người lớn có thể hỏi ngắn điều gì ổn và điều gì khó. Với trẻ ít nói, có thể dùng hình mặt cảm xúc, lựa chọn hai hoạt động hoặc chỉ vào khu vực sân. Thông tin sau giờ ra chơi giúp trường điều chỉnh dần, thay vì chỉ ghi nhận sự cố khi đã có xung đột.
Không biến hỗ trợ thành giám sát tách biệt
Một rủi ro thường gặp là trẻ cần hỗ trợ lại bị đứng cạnh người lớn suốt giờ ra chơi, trong khi mục tiêu ban đầu là kết nối với bạn. Người lớn cần hỗ trợ đủ gần để giữ an toàn nhưng cũng đủ tinh tế để trẻ còn cơ hội tương tác thật. Có lúc người lớn làm mẫu câu mời chơi, có lúc chỉ quan sát từ xa, có lúc can thiệp khi luật chơi trở nên không công bằng.
Nếu trẻ cần một không gian yên tĩnh, không gian đó cũng nên được xem là lựa chọn được tôn trọng, không phải hình phạt. Trẻ có thể nghỉ một phần rồi quay lại chơi, hoặc có vai trò nhẹ hơn trong nhóm. Sự linh hoạt này giúp giờ ra chơi không trở thành bài kiểm tra xã hội quá sức, mà là nơi trẻ dần học cách tham gia theo nhịp của mình.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra kết nối trường học, hoạt động thể chất và môi trường hỗ trợ học sinh.