Tuổi dậy thì đem đến thay đổi lớn về cơ thể, cảm xúc, quan hệ và ý thức riêng tư. Với trẻ có nhu cầu hỗ trợ phát triển, những thay đổi này có thể gây bối rối hơn nếu người lớn không giải thích rõ. Gia đình đôi khi cũng ngại nói vì chủ đề nhạy cảm, nên chỉ nhắc khi sự việc đã xảy ra như kinh nguyệt đầu tiên, mùi cơ thể, hành vi chạm vào cơ thể hoặc xung đột cảm xúc.
Hỗ trợ phát triển ở giai đoạn này cần chuyển dần từ làm thay sang dạy trẻ hiểu cơ thể, giữ vệ sinh, biết ranh giới riêng tư và bày tỏ cảm xúc. Cách nói cần tôn trọng, cụ thể và phù hợp với mức hiểu của trẻ. Im lặng không làm tuổi dậy thì biến mất, chỉ làm trẻ bước vào giai đoạn này với ít thông tin hơn.
Cơ thể thay đổi cần lời giải thích rõ
Trẻ cần được biết cơ thể mình sẽ thay đổi như thế nào, bằng từ ngữ đơn giản và không làm trẻ xấu hổ. Nếu trẻ không hiểu kinh nguyệt, mùi cơ thể, lông, mụn, thay đổi giọng hoặc ham muốn riêng tư, trẻ có thể sợ hoặc phản ứng mạnh. Với trẻ cần dự đoán, những thay đổi cơ thể nên được nói trước khi xảy ra, không chỉ giải thích sau khi trẻ đã hoảng.
Gia đình có thể dùng hình ảnh, lịch, câu chuyện xã hội hoặc đồ dùng thật để giải thích. Ví dụ, trẻ có kinh nguyệt có thể cần được tập trước cách dùng băng vệ sinh, thay đồ, bỏ rác và nói với người lớn tin cậy khi cần giúp. Trẻ có mùi cơ thể có thể cần lịch tắm, thay áo, dùng khăn hoặc sản phẩm vệ sinh phù hợp. Những kỹ năng này nên được dạy từng bước, không chỉ bị nhắc khi người lớn khó chịu.
Riêng tư và an toàn cần được dạy cụ thể
Trẻ cần hiểu phần cơ thể riêng tư, nơi nào được thay đồ, ai được giúp chăm sóc cơ thể và khi nào cần nói với người lớn tin cậy. Đây là kỹ năng an toàn, không phải chỉ là phép lịch sự. Một số trẻ cần luật rất cụ thể: cửa phòng tắm phải đóng, không chạm vào cơ thể người khác, không cho người khác chạm vào vùng riêng tư nếu không phải chăm sóc cần thiết và nếu ai làm con khó chịu thì nói với người lớn tin cậy.
Người lớn nên dùng tên gọi cơ thể rõ ràng, bình tĩnh và phù hợp với độ tuổi. Nói vòng vo quá mức có thể làm trẻ khó báo cáo khi có điều không an toàn. Đồng thời, cần tôn trọng sự riêng tư của trẻ. Khi trẻ lớn hơn, không nên tự ý nói chuyện cơ thể của trẻ trước họ hàng, bạn bè hoặc người không liên quan.
Cảm xúc tuổi dậy thì không chỉ là “khó bảo”
Tuổi dậy thì có thể làm cảm xúc mạnh hơn, quan hệ bạn bè phức tạp hơn và nhu cầu tự quyết tăng lên. Với trẻ có khó khăn giao tiếp, lo âu, cảm giác hoặc chức năng điều hành, sự thay đổi này có thể dẫn đến bùng nổ, thu mình, mất ngủ hoặc xung đột nhiều hơn. Người lớn cần xem cảm xúc như tín hiệu cần hỗ trợ, không chỉ là thái độ.
Gia đình có thể giúp trẻ gọi tên cảm xúc, nhận ra dấu hiệu cơ thể, xin nghỉ, chọn người để nói chuyện và học cách sửa lỗi sau xung đột. Trẻ cũng cần được tham gia vào một số quyết định nhỏ về quần áo, kiểu tóc, đồ dùng cá nhân hoặc lịch sinh hoạt. Tự quyết phù hợp giúp trẻ thấy mình đang lớn lên, không chỉ là người luôn bị quản lý.
Hỗ trợ ở trường cần kín đáo hơn
Khi trẻ bước vào tuổi dậy thì, hỗ trợ trước mặt bạn bè cần tinh tế hơn. Một lời nhắc lớn trước lớp, một đồ hỗ trợ quá nổi bật hoặc việc người lớn nói thay trẻ có thể làm trẻ xấu hổ. Gia đình và trường nên hỏi trẻ muốn được nhắc bằng cách nào, khi cần nghỉ thì đi đâu, ai được biết thông tin cá nhân và thông tin nào chỉ trao đổi riêng.
Nếu có vấn đề y tế, đau, kinh nguyệt quá khó chịu, hành vi liên quan đến cơ thể làm gia đình lo, hoặc trẻ có dấu hiệu trầm buồn, tự làm đau bản thân hay bị xâm hại, cần trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên phù hợp. Tuổi dậy thì không làm nhu cầu hỗ trợ biến mất. Nó làm nhu cầu hỗ trợ chuyển sang những lĩnh vực mới, nơi phẩm giá và an toàn của trẻ càng cần được bảo vệ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả phát triển tuổi dậy thì, hỗ trợ gia đình và an toàn cho trẻ có nhu cầu hỗ trợ.