Chơi ngoài trời cho trẻ cơ hội vận động, khám phá cảm giác, quan sát thiên nhiên, thử giới hạn cơ thể và gặp bạn bè. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, hoạt động ngoài trời có thể rất quý vì không gian rộng hơn, nhiều vật liệu thật hơn và ít cảm giác bị ngồi vào bàn làm bài. Nhưng ngoài trời cũng có tiếng ồn, nắng nóng, lạnh, côn trùng, nguy cơ té ngã, nước, đám đông và nhiều thay đổi khó dự đoán.
Bài viết này dành cho gia đình, giáo viên và người hỗ trợ muốn tổ chức chơi ngoài trời một cách thực tế. Mục tiêu không phải là trẻ phải chơi giống mọi trẻ khác. Mục tiêu là trẻ có cách tham gia phù hợp, đủ vui, đủ an toàn và đủ linh hoạt để người lớn không biến sân chơi thành một chuỗi lệnh cấm.
Bắt đầu bằng việc đọc môi trường cụ thể
Không có một sân chơi nào phù hợp với mọi trẻ. Một sân có cầu trượt cao có thể rất hấp dẫn với trẻ thích vận động mạnh nhưng quá đáng sợ với trẻ sợ độ cao. Một công viên đông trẻ có thể mở cơ hội chơi cùng bạn, nhưng cũng có thể quá ồn với trẻ nhạy âm thanh. Một bãi cỏ rộng có thể tốt cho trẻ chạy, nhưng khó với trẻ dùng xe lăn hoặc dễ vấp.
Trước khi yêu cầu trẻ tham gia, người lớn nên quan sát môi trường: lối vào, nền đất, bóng râm, khu nước, nơi nghỉ, tiếng ồn, số trẻ, thiết bị phù hợp tuổi, nguy cơ chạy ra đường và khoảng cách đến nhà vệ sinh. Với trẻ dễ quá tải, có thể bắt đầu bằng thời gian ngắn, giờ ít đông hoặc một góc chơi quen. Với trẻ cần vận động mạnh, cần tìm cách cho trẻ chạy, leo, kéo, đẩy hoặc nhảy trong khu vực an toàn.
Chuẩn bị môi trường không làm mất tự do. Ngược lại, khi người lớn biết trước nguy cơ, họ có thể bớt phải la hét và cấm đoán, để trẻ có nhiều không gian tự khám phá hơn.
Chơi ngoài trời không chỉ là vận động mạnh
Khi nói đến chơi ngoài trời, người lớn thường nghĩ đến chạy, leo, đu, đá bóng hoặc cầu trượt. Những hoạt động này rất tốt với nhiều trẻ, nhưng không phải là cách chơi duy nhất có giá trị. Có trẻ thích nhặt lá, nhìn kiến, chơi cát, tưới cây, nghe tiếng gió, quan sát bóng nắng, đổ nước, xếp đá hoặc đi bộ theo một đường quen. Những hoạt động này cũng là khám phá và học tập.
Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, người lớn nên nhìn xem trẻ đang tham gia bằng cách nào. Trẻ có đang chú ý đến môi trường không, có chọn vật liệu không, có nhìn người lớn để chia sẻ không, có thử lại khi thất bại không, có bình tĩnh hơn sau vận động không. Nếu câu trả lời là có, hoạt động đó có giá trị, dù không giống hình ảnh "chơi ngoài trời" mà người lớn kỳ vọng.
Người lớn có thể mở rộng nhẹ nhàng. Nếu trẻ thích lá, có thể thêm từ về màu, kích thước, khô ướt, hoặc cùng trẻ làm đường lá. Nếu trẻ thích chạy, có thể thêm tín hiệu bắt đầu và dừng. Nếu trẻ thích nước, có thể thêm lượt, chờ, đầy, hết, nóng, lạnh. Mở rộng như vậy khác với biến mọi thứ thành bài kiểm tra.
An toàn cần đi theo nguy cơ riêng của từng trẻ
CDC nhấn mạnh rằng chơi ngoài trời có nhiều lợi ích nhưng cũng đi kèm nguy cơ bệnh và chấn thương. Với trẻ cần hỗ trợ, kế hoạch an toàn cần cá nhân hóa hơn. Một trẻ có xu hướng bỏ chạy cần người lớn biết điểm nguy hiểm và cách gọi trẻ. Một trẻ cho đồ vào miệng cần chú ý vật nhỏ, cây lạ và cát bẩn. Một trẻ có động kinh, hen, dị ứng, bệnh tim hoặc thuốc ảnh hưởng đến thân nhiệt cần kế hoạch riêng theo hướng dẫn y tế.
Thời tiết là yếu tố lớn. Nắng nóng có thể làm trẻ mệt nhanh, đặc biệt nếu trẻ khó nói khát, không nhận ra dấu hiệu quá nóng hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến điều hòa cơ thể. Trời lạnh, gió mạnh, chất lượng không khí kém hoặc phấn hoa cũng có thể ảnh hưởng. Gia đình và trường nên chuẩn bị nước, mũ, trang phục phù hợp, thuốc cần thiết nếu có chỉ định, và kế hoạch dừng hoạt động khi trẻ có dấu hiệu quá sức.
Với hoạt động gần nước, người lớn cần giám sát liên tục. Trẻ có thể bị thu hút bởi nước nhưng chưa hiểu nguy hiểm. Không nên vừa trông trẻ gần nước vừa dùng điện thoại hoặc làm việc khác. An toàn nước là phần không thể thương lượng.
Chơi cùng bạn cần được thiết kế, không chỉ thả vào nhóm
Một số trẻ cần hỗ trợ phát triển rất muốn chơi với bạn nhưng không biết bắt đầu. Một số trẻ lại dễ bị bạn hiểu nhầm vì nói khác, chạy quá gần, giữ lượt khó hoặc phản ứng mạnh khi thua. Nếu chỉ đưa trẻ vào sân đông rồi mong trẻ tự hòa nhập, trẻ có thể bị loại ra hoặc xung đột.
Người lớn có thể tạo cấu trúc nhẹ: chọn trò có lượt rõ, chuẩn bị vai trò cho trẻ, dùng tín hiệu hình ảnh, ghép trẻ với một bạn hiểu luật, hoặc bắt đầu bằng trò song song trước khi chơi nhóm. Nếu trẻ chưa sẵn sàng chơi chung, vẫn có thể ở gần bạn, quan sát, bắt chước hoặc cùng dùng một vật liệu. Những mức tham gia này đều có giá trị.
Giáo viên và phụ huynh cũng cần can thiệp khi trẻ bị trêu hoặc bị đẩy ra khỏi trò chơi. Ngoài trời không phải vùng không có hỗ trợ. Giờ chơi là nơi trẻ học quan hệ xã hội, và một số trẻ cần người lớn làm cầu nối để quan hệ đó bắt đầu an toàn.
Sau khi chơi, quan sát phản ứng của trẻ
Một hoạt động ngoài trời có thể trông rất vui nhưng làm trẻ kiệt sức sau đó. Gia đình và giáo viên nên quan sát sau khi chơi: trẻ có ngủ tốt hơn hay khó ngủ, ăn uống thế nào, có cáu hơn không, có đau, mệt, ho, dị ứng hoặc quá tải cảm giác không. Những phản ứng sau hoạt động giúp điều chỉnh lần sau.
Nếu trẻ thường xuyên quá mệt sau chơi ngoài trời, có thể cần giảm thời gian, đổi giờ, chuẩn bị nghỉ giữa chừng hoặc chọn hoạt động ít kích thích hơn. Nếu trẻ bình tĩnh hơn sau vận động, có thể dùng chơi ngoài trời như một phần của nhịp sinh hoạt. Điều quan trọng là theo dõi trẻ thật, không áp đặt rằng ngoài trời luôn tốt theo cùng một cách.
Chơi ngoài trời tốt là sự cân bằng giữa cơ hội và bảo vệ. Khi người lớn chuẩn bị vừa đủ, trẻ có thể tự do hơn, không phải ít tự do hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra chơi ngoài trời, vận động và an toàn cho trẻ.