Nhà trẻ và mẫu giáo ở Nhật có thể là nơi đầu tiên người lớn ngoài gia đình nhận ra trẻ cần hỗ trợ thêm. Giáo viên có thể thấy trẻ khó trong nhóm, ít nói tiếng Nhật, khó chuyển hoạt động hoặc quá tải trong giờ ăn. Gia đình Việt đôi khi khó hiểu phản hồi này vì khác ngôn ngữ và khác kỳ vọng văn hóa.
Trao đổi với nhà trẻ không nên bắt đầu từ phòng thủ. Cũng không nên vội nhận mọi nhận xét như kết luận cuối cùng. Mục tiêu là cùng hiểu trẻ trong hai môi trường.
Hỏi ví dụ cụ thể
Nếu giáo viên nói trẻ không theo kịp, gia đình nên hỏi cụ thể trẻ khó lúc nào. Giờ ăn, giờ chơi, hoạt động nhóm, ngủ trưa hay chuyển hoạt động. Ví dụ cụ thể giúp gia đình hiểu và so sánh với ở nhà.
Gia đình cũng nên chia sẻ tiếng Việt ở nhà. Trẻ có hiểu lời người thân không, có dùng cử chỉ không, có chơi với anh chị không. Điều này giúp giáo viên không đánh giá trẻ chỉ qua tiếng Nhật ở lớp.
Nếu cần, gia đình có thể viết câu hỏi trước bằng tiếng Nhật đơn giản hoặc nhờ phiên dịch. Một cuộc trao đổi ngắn nhưng rõ tốt hơn nhiều lần hiểu lầm.
Thống nhất một hỗ trợ nhỏ
Sau khi hiểu tình huống, gia đình và giáo viên có thể chọn một hỗ trợ nhỏ để thử. Ví dụ, báo trước khi chuyển hoạt động, dùng hình ảnh, cho trẻ ngồi vị trí ít ồn hơn, hoặc dùng một câu ngắn giống nhau ở nhà và lớp.
Không nên đặt quá nhiều yêu cầu cùng lúc. Giáo viên cần thực hiện trong lớp có nhiều trẻ, còn gia đình cần duy trì ở nhà. Hỗ trợ nhỏ nhưng nhất quán thường dễ thành công hơn.
Sau một thời gian, nên hỏi lại điều chỉnh có giúp không. Nếu không, đó là thông tin để đổi cách.
Khi cần kết nối thêm
Nếu nhà trẻ và gia đình đều thấy khó khăn kéo dài, có thể cần tư vấn phát triển, trung tâm y tế địa phương hoặc chuyên viên phù hợp. Nhà trẻ có thể cung cấp quan sát rất hữu ích cho buổi tư vấn.
Gia đình không nên cảm thấy bị kết tội khi nhà trẻ đề nghị trao đổi thêm. Nếu cuộc trao đổi được làm bằng sự tôn trọng, đó là cơ hội để trẻ được hỗ trợ sớm hơn.
Gia đình cũng có thể chủ động nói điều đang hiệu quả ở nhà. Ví dụ, trẻ bình tĩnh hơn khi được báo trước, hiểu tốt hơn khi nhìn hình, ăn được nếu ngồi xa mùi mạnh, hoặc dùng tiếng Việt để nói đau. Những thông tin này giúp giáo viên thấy trẻ không chỉ có khó khăn, mà có điều kiện để tham gia tốt hơn.
Sau buổi trao đổi, nên ghi lại một hỗ trợ sẽ thử, ai làm và khi nào xem lại. Nếu chỉ nói chúng ta sẽ chú ý thêm, rất dễ trôi qua. Một thay đổi nhỏ như dùng cùng một câu báo trước ở nhà và lớp, chuẩn bị ảnh lịch sinh hoạt, hoặc cho trẻ cách xin nghỉ có thể tạo dữ liệu cho lần trao đổi tiếp theo.
Hiểu cách nói gián tiếp trong nhà trẻ Nhật
Một số giáo viên ở Nhật có thể nói rất nhẹ để tránh làm gia đình lo, chẳng hạn “có vẻ hơi khó một chút” hoặc “chúng tôi đang quan sát thêm”. Gia đình Việt có thể hiểu đó là vấn đề nhỏ, trong khi giáo viên thật ra muốn mở cuộc trao đổi sâu hơn. Ngược lại, gia đình có thể cảm thấy bị phê bình nếu không quen cách nhà trường mô tả khó khăn.
Khi nghe nhận xét mơ hồ, gia đình nên hỏi bằng câu cụ thể: điều đó xảy ra bao lâu, trong hoạt động nào, so với tháng trước có thay đổi không, và nhà trẻ muốn gia đình làm gì tiếp theo. Câu hỏi cụ thể giúp giảm hiểu lầm văn hóa mà không biến cuộc trao đổi thành đối đầu.
Khi cần đưa thông tin từ nhà trẻ sang tư vấn địa phương
Nếu gia đình liên hệ trung tâm y tế, tư vấn phát triển hoặc cơ quan địa phương, thông tin từ nhà trẻ rất hữu ích. Gia đình có thể xin giáo viên viết vài quan sát ngắn về giao tiếp, chơi, ăn ngủ, chuyển hoạt động và quan hệ với bạn. Không cần viết như báo cáo chuyên môn dài; điều quan trọng là ví dụ thật.
Thông tin này nên được chia sẻ với sự tôn trọng quyền riêng tư của trẻ. Nếu có nội dung nhạy cảm, gia đình có thể hỏi giáo viên phần nào nên đưa cho nơi tư vấn và phần nào chỉ để trao đổi miệng.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả hỗ trợ trẻ trong giáo dục sớm, phối hợp gia đình và hệ thống hỗ trợ tại Nhật.