Thức đêm lặp lại làm cả gia đình kiệt sức. Trẻ có thể khó ngủ lại, khóc, chạy quanh nhà, tìm thiết bị, đòi người lớn nằm cạnh hoặc thức nhiều giờ. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng bởi nề nếp, cảm giác, lo âu, đau, tiêu hóa, hô hấp, thuốc, thay đổi trong ngày hoặc mức quá tải ban ngày.
Không nên xem thức đêm chỉ là vấn đề kỷ luật. Giấc ngủ là nền tảng của sức khỏe, học tập, điều chỉnh cảm xúc và sức chịu đựng của cả gia đình. Khi gia đình đang thiếu ngủ, việc ghi nhớ chính xác chuyện gì xảy ra mỗi đêm cũng rất khó, nên cần cách quan sát đơn giản và không đổ lỗi.
Ghi lại mẫu thức đêm trước khi đổi quá nhiều thứ
Gia đình có thể ghi giờ trẻ lên giường, giờ ngủ thật, giờ thức, trẻ làm gì khi thức, ngủ lại bằng cách nào, có ngủ trưa không, dùng màn hình lúc nào, ăn uống ra sao và ngày hôm đó có sự kiện gì khác thường. Một tuần ghi chép thường cho thấy mẫu rõ hơn trí nhớ lúc đang mệt. Có trẻ thức vào cùng một khung giờ, có trẻ khó ngủ sau ngày quá ồn, có trẻ thức khi bị táo bón, nghẹt mũi hoặc ngứa.
Bản ghi không cần dài. Mục tiêu là tìm manh mối để trao đổi với bác sĩ, giáo viên hoặc chuyên viên nếu cần. Nếu gia đình chỉ nhớ “đêm nào cũng tệ”, người hỗ trợ khó biết nên bắt đầu từ đâu. Khi có mẫu, gia đình có thể thử thay đổi từng điểm nhỏ thay vì thay toàn bộ nề nếp cùng lúc.
Nề nếp ngủ cần ngắn, dễ đoán và lặp lại
Nề nếp trước ngủ nên đủ ngắn để gia đình duy trì được cả khi mệt. Ví dụ, tắm, mặc đồ ngủ, đọc sách ngắn, tắt đèn và câu chúc ngủ giống nhau mỗi tối. Với trẻ cần hình ảnh, lịch trước ngủ có thể giúp trẻ hiểu thứ tự. Với trẻ khó chuyển hoạt động, báo trước giờ tắt thiết bị và dùng tín hiệu ổn định thường hiệu quả hơn tranh luận kéo dài.
Môi trường ngủ cũng cần được xem kỹ. Ánh sáng, tiếng ồn, nhiệt độ, quần áo, nhãn áo, chăn, mùi phòng, cảm giác đói hoặc đầy bụng đều có thể ảnh hưởng. Với trẻ có khác biệt về cảm giác, một chi tiết nhỏ mà người lớn không để ý có thể làm trẻ khó ngủ hoặc dễ thức lại.
Khi nào cần hỏi bác sĩ
Một số dấu hiệu không nên xử lý chỉ bằng mẹo ngủ. Nếu trẻ ngáy to, thở ngắt quãng, tím tái, có cơn nghi co giật, đau, nôn, sụt cân, thức đêm đột ngột sau khi đổi thuốc, hoặc giấc ngủ thay đổi mạnh không rõ lý do, gia đình nên hỏi bác sĩ. Nếu trẻ có bệnh nền, dùng thuốc hoặc có tiền sử động kinh, càng cần trao đổi với nhân viên y tế trước khi thử các biện pháp có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ngay cả khi nguyên nhân không phải bệnh cấp tính, bác sĩ hoặc chuyên viên có thể giúp xem xét táo bón, dị ứng, đau tai, trào ngược, lo âu, tác dụng phụ thuốc hoặc vấn đề hô hấp khi ngủ. Bài viết này không thay thế đánh giá y tế. Nó chỉ giúp gia đình chuẩn bị thông tin để cuộc trao đổi cụ thể hơn.
Chăm sóc cả người chăm sóc
Khi trẻ thức đêm kéo dài, người chăm sóc dễ mất ngủ, cáu gắt, đau đầu, giảm khả năng làm việc và cảm thấy mình thất bại. Nhưng thiếu ngủ kéo dài là gánh nặng thật, không phải do phụ huynh yếu đuối. Nếu có thể, gia đình nên chia ca, nhờ người thân hỗ trợ, ngủ bù khi trẻ đi học hoặc trao đổi với trường về mức mệt ban ngày của trẻ.
Không có một phương pháp ngủ phù hợp với mọi trẻ. Một số gia đình cần điều chỉnh nề nếp, một số cần đánh giá y tế, một số cần hỗ trợ hành vi, một số cần giảm quá tải ban ngày. Điều quan trọng là không đổ lỗi cho trẻ hoặc cha mẹ. Giấc ngủ tốt hơn thường đến từ nhiều thay đổi nhỏ, nhất quán và phù hợp với cơ thể trẻ.
Liên hệ giữa ban ngày và ban đêm
Thức đêm không luôn bắt đầu vào ban đêm. Một ngày quá ồn, quá ít vận động, quá nhiều màn hình, quá nhiều thay đổi hoặc quá ít thời gian nghỉ có thể làm trẻ khó ngủ hơn. Ngược lại, một đêm ngủ kém làm ngày hôm sau trẻ dễ cáu, khó học và khó chuyển hoạt động. Gia đình nên nhìn giấc ngủ như một vòng liên kết giữa ngày và đêm.
Khi ghi chép, ngoài giờ ngủ, có thể ghi hoạt động ban ngày nổi bật: đi học có sự kiện gì không, trẻ có ngủ trưa lâu không, có vận động ngoài trời không, có đau bụng, táo bón, dị ứng hoặc lo lắng không. Những thông tin này giúp cuộc trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên đi đúng hướng hơn là chỉ tập trung vào khoảnh khắc trẻ thức lúc nửa đêm.
Lập kế hoạch an toàn cho lúc nửa đêm
Nếu trẻ thức dậy và đi lại trong nhà, gia đình cần nghĩ đến an toàn: cửa ra vào, cầu thang, bếp, ban công, vật sắc, nước nóng và thiết bị điện. Với trẻ có xu hướng chạy ra ngoài hoặc không nhận biết nguy hiểm, kế hoạch an toàn ban đêm rất quan trọng. Điều này không thay thế tìm nguyên nhân giấc ngủ, nhưng giúp giảm rủi ro trong lúc gia đình đang xử lý vấn đề.
Người chăm sóc cũng cần kế hoạch cho chính mình. Nếu một người phải thức nhiều đêm liên tiếp, nguy cơ kiệt sức và phản ứng nóng giận tăng lên. Chia ca, báo cho người thân, hẹn tư vấn hoặc nói với trường về mức mệt của trẻ có thể là một phần của kế hoạch. Giấc ngủ là vấn đề gia đình, không phải bài kiểm tra sức chịu đựng của một người.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra thức đêm, nề nếp ngủ và sức khỏe giấc ngủ của trẻ.