Âm nhạc và mỹ thuật có thể là nơi trẻ tỏa sáng, nhưng cũng có thể gây quá tải. Tiếng nhạc lớn, mùi màu, cảm giác hồ dán, yêu cầu vẽ giống mẫu, biểu diễn trước đám đông hoặc tiếng bạn cười có thể làm trẻ sợ. Nếu chỉ có một cách làm đúng, hoạt động biểu đạt sẽ mất tính hòa nhập.
Mục tiêu của các môn này không chỉ là sản phẩm đẹp. Đó còn là trải nghiệm, lựa chọn, cảm xúc, giao tiếp và cảm giác được tham gia. Một lớp học nghệ thuật hòa nhập không hạ thấp giá trị sáng tạo. Nó mở nhiều đường để trẻ đến được với sáng tạo.
Cho trẻ nhiều đường để tham gia
Trong âm nhạc, trẻ có thể hát, gõ nhịp, chọn bài, dùng nhạc cụ nhẹ, nghe đoạn ngắn, biểu diễn trong nhóm nhỏ hoặc làm vai trò điều khiển âm lượng. Trẻ nhạy âm thanh có thể cần tai nghe, vị trí xa loa, báo trước khi có tiếng lớn hoặc lựa chọn rời khỏi phòng trong một đoạn quá mạnh. Điều chỉnh như vậy giúp trẻ ở lại với hoạt động thay vì bị đẩy ra ngoài.
Trong mỹ thuật, trẻ có thể dùng cọ to, bút dễ cầm, găng tay, vật liệu ít dính, mẫu từng bước hoặc quyền chọn màu. Nếu trẻ không muốn chạm hồ dán, có thể dùng kẹp, thìa hoặc vật liệu khác. Điều chỉnh cảm giác không làm giảm sáng tạo; nó giúp trẻ đến được với sáng tạo. Một sản phẩm khác biệt có thể phản ánh cách trẻ cảm nhận thế giới, không phải lỗi cần sửa.
Tránh biến biểu đạt thành thi đua một mẫu
Nếu mọi trẻ phải vẽ giống một mẫu, hát cùng một âm lượng hoặc biểu diễn cùng một cách, trẻ có khác biệt vận động, cảm giác, giao tiếp hoặc lo âu sẽ dễ thất bại. Giáo viên có thể giữ mục tiêu nhưng mở cách thực hiện. Nếu mục tiêu là cảm nhận nhịp, trẻ có thể gõ nhẹ hoặc di chuyển theo nhịp. Nếu mục tiêu là phối màu, trẻ có thể chọn màu bằng thẻ hoặc dùng công cụ dễ cầm. Nếu mục tiêu là chia sẻ cảm xúc, trẻ có thể chọn hình, chỉ vào tác phẩm hoặc đặt tên bằng AAC.
Đánh giá cũng nên nhìn quá trình. Trẻ đã chọn vật liệu, thử một cách mới, chờ lượt, nói không với cảm giác khó chịu hoặc chia sẻ sản phẩm với bạn đều là những phần tham gia có giá trị. Nếu chỉ chấm sản phẩm cuối, nhiều nỗ lực hòa nhập sẽ bị che mất.
Biểu đạt là giao tiếp
Với trẻ khó nói, âm nhạc, vẽ, chuyển động hoặc chọn hình có thể là cách chia sẻ cảm xúc. Người lớn nên hỏi trẻ muốn đặt tên gì cho tranh, muốn nghe bài nào, thích đoạn nào, hoặc chỉ cần quan sát lựa chọn của trẻ nếu trẻ chưa trả lời bằng lời. Không nên vội diễn giải thay trẻ quá nhiều. Có lúc điều quan trọng là cho trẻ có không gian biểu đạt mà không bị hỏi dồn.
Nếu hoạt động biểu diễn làm trẻ lo, có thể cho trẻ chọn cách tham gia khác: đứng cạnh nhóm, ghi âm trước, biểu diễn với bạn thân, tham gia phần chuẩn bị hoặc chọn ánh sáng và vị trí ít gây chú ý hơn. Mục tiêu là trẻ có vai trò thật, không phải bị ép vào khuôn gây sợ.
Giáo viên nên chuẩn bị trước điểm gây quá tải
Hoạt động nghệ thuật thường có nhiều yếu tố cảm giác xuất hiện cùng lúc: âm thanh, ánh sáng, mùi, vật liệu dính, chờ lượt và sự chú ý của bạn bè. Giáo viên có thể báo trước bằng hình ảnh hoặc mẫu thử, cho trẻ xem nhạc cụ trước khi dùng, mở âm lượng tăng dần, hoặc cho trẻ thử vật liệu bằng dụng cụ thay vì chạm tay trực tiếp.
Chuẩn bị trước không làm mất tính sáng tạo. Nó giúp trẻ đủ an toàn để sáng tạo. Nếu trẻ chỉ dùng năng lượng để chịu đựng tiếng ồn hoặc mùi màu, trẻ khó còn sức để chọn, thử, nghe và biểu đạt. Hòa nhập trong nghệ thuật bắt đầu từ việc giảm rào cản cảm giác.
Thành công có thể là tham gia theo vai trò khác
Không phải trẻ nào cũng cần đứng trên sân khấu hoặc hoàn thành sản phẩm giống bạn. Một trẻ có thể thành công khi chọn bài hát cho nhóm, cầm tranh giới thiệu cùng giáo viên, sắp xếp vật liệu, chọn màu nền hoặc nghe nhạc trong thời gian ngắn mà không quá tải. Những vai trò này vẫn là tham gia thật nếu trẻ có lựa chọn và được tôn trọng.
Gia đình và giáo viên nên trao đổi xem trẻ thích phần nào của âm nhạc hoặc mỹ thuật ở nhà. Có trẻ không hát ở lớp nhưng ngân nga khi ở nhà, không vẽ theo mẫu nhưng thích xếp màu, không thích biểu diễn nhưng thích nghe nhịp. Những quan sát này giúp mở đường tham gia phù hợp hơn thay vì kết luận trẻ không thích nghệ thuật.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra thiết kế học tập linh hoạt, biểu đạt và giáo dục hòa nhập.