Nhiều gia đình sống trong nhịp xử lý từng vấn đề trước mắt: buổi trị liệu tuần này, cuộc họp ở trường, cơn bùng nổ hôm qua, giấy tờ cần nộp. Những việc này đều quan trọng, nhưng gia đình cũng cần có lúc nhìn xa hơn để không kiệt sức.
Kế hoạch hỗ trợ dài hạn không phải là dự đoán chính xác tương lai. Nó là cách chuẩn bị để gia đình không phải bắt đầu lại từ đầu mỗi khi trẻ chuyển giai đoạn.
Nhìn theo các mốc chuyển tiếp
Gia đình có thể nghĩ trước về vào lớp Một, chuyển cấp, tuổi dậy thì, thay đổi dịch vụ, chuyển nhà, chuyển quốc gia hoặc khi cha mẹ đổi việc. Mỗi mốc có thể làm nhu cầu của trẻ và khả năng hỗ trợ của gia đình thay đổi.
Khi biết mốc nào sắp đến, gia đình có thể chuẩn bị hồ sơ, hỏi thông tin, trao đổi với trường và dạy trẻ một số kỹ năng cần thiết trước.
Kế hoạch phải bao gồm sức khỏe của người chăm sóc
Một kế hoạch chỉ nói về trẻ mà không nói về cha mẹ sẽ không bền. Gia đình cần nghĩ đến nghỉ ngơi, người có thể thay phiên, nhóm hỗ trợ, tài chính, công việc và sức khỏe tinh thần của người chăm sóc.
Xin giúp đỡ không phải là thất bại. Đó là điều kiện để gia đình có thể tiếp tục hỗ trợ trẻ trong thời gian dài.
Ghi lại thông tin để dễ chuyển giao
Hồ sơ một trang, bản tóm tắt y tế, danh sách chuyên viên, thông tin trường học và các chiến lược đã hiệu quả nên được lưu ở nơi dễ tìm. Khi có khủng hoảng hoặc chuyển môi trường, những tài liệu này giúp giảm hỗn loạn.
Kế hoạch dài hạn tốt không làm gia đình nặng hơn. Nó giúp gia đình có thêm chỗ tựa khi đời sống thay đổi.
Chia kế hoạch thành vài lớp
Gia đình không cần lập một bản kế hoạch quá lớn ngay từ đầu. Dễ bắt đầu hơn là chia thành ba lớp: việc cần trong vài tuần tới, việc nên chuẩn bị trong năm học này và việc có thể ảnh hưởng đến vài năm sau. Ví dụ, vài tuần tới có thể là đặt lịch tư vấn và ghi lại giấc ngủ; năm học này có thể là thống nhất cách trao đổi với giáo viên; vài năm sau có thể là chuyển cấp, ngôn ngữ học tập hoặc dịch vụ hỗ trợ sau giờ học.
Cách chia lớp giúp gia đình không bị kẹt giữa hai cực: hoặc chỉ chạy theo khủng hoảng hằng ngày, hoặc lo quá xa đến mức không làm được gì cụ thể. Mỗi lớp chỉ cần một vài hành động nhỏ, có người phụ trách và thời điểm xem lại.
Để trẻ dần tham gia vào kế hoạch
Khi trẻ còn nhỏ, người lớn thường quyết định hầu hết mọi việc. Nhưng kế hoạch dài hạn cũng nên tạo chỗ cho tiếng nói của trẻ, tùy theo khả năng giao tiếp của từng em. Trẻ có thể chọn hoạt động dễ chịu hơn, nói nơi nào quá ồn, chỉ ra người mình tin, hoặc dùng hình ảnh để thể hiện điều muốn tránh.
Việc trẻ tham gia không có nghĩa là đặt trách nhiệm quá lớn lên trẻ. Nó giúp người lớn không chỉ lập kế hoạch “cho trẻ”, mà lập kế hoạch “cùng trẻ” ở mức phù hợp. Điều này đặc biệt quan trọng khi trẻ lớn lên, bước vào tuổi dậy thì, quan hệ bạn bè, lựa chọn học tập và sinh hoạt riêng tư.
Xem lại kế hoạch theo nhịp cố định
Kế hoạch dài hạn chỉ hữu ích khi được xem lại. Gia đình có thể chọn một nhịp đơn giản như cuối mỗi học kỳ, trước khi chuyển lớp, sau khi có báo cáo đánh giá mới hoặc sau một thay đổi lớn trong gia đình. Khi xem lại, không cần viết lại toàn bộ; chỉ cần hỏi điều gì đang hiệu quả, điều gì không còn phù hợp và thông tin nào cần cập nhật.
Nếu gia đình sống giữa Việt Nam và Nhật Bản, việc xem lại càng quan trọng vì hệ thống trường học, bảo hiểm, dịch vụ phúc lợi và ngôn ngữ hỗ trợ có thể khác nhau. Một kế hoạch tốt nên ghi rõ phần nào chắc chắn, phần nào cần hỏi lại cơ quan địa phương, và phần nào chỉ là dự kiến.
Chuẩn bị cho tình huống người chăm sóc chính vắng mặt
Nhiều gia đình có một người nắm gần như toàn bộ thông tin của trẻ: lịch khám, thuốc, trường học, sở thích, dấu hiệu quá tải, giấy tờ và số điện thoại cần gọi. Điều này rất dễ hiểu, nhưng cũng tạo rủi ro nếu người đó ốm, đi công tác hoặc gặp khủng hoảng. Kế hoạch dài hạn nên có một bản thông tin đủ ngắn để người thân đáng tin cậy có thể dùng khi cần.
Bản thông tin này nên gồm liên hệ khẩn cấp, thông tin y tế quan trọng, nơi trẻ đang học, cách trẻ giao tiếp, điều giúp trẻ bình tĩnh, điều tuyệt đối cần tránh và giấy tờ nằm ở đâu. Đây không phải là nghĩ bi quan; đây là cách bảo vệ trẻ và giảm gánh nặng cho cả gia đình khi có tình huống bất ngờ.
Tính đến tiền bạc mà không biến trẻ thành gánh nặng
Chi phí trị liệu, đi lại, đồ dùng hỗ trợ, thời gian nghỉ làm, thông dịch, giấy tờ và hoạt động sau giờ học có thể ảnh hưởng lớn đến gia đình. Nói về tài chính không có nghĩa là đặt giá trị của trẻ lên bàn cân. Nó giúp gia đình chọn ưu tiên, tìm hỗ trợ phù hợp và tránh rơi vào lịch can thiệp vượt quá sức.
Gia đình có thể xem lại định kỳ dịch vụ nào thật sự giúp trẻ, dịch vụ nào cần đổi, chi phí nào có thể hỏi cơ quan địa phương, và khoản nào cần chuẩn bị cho chuyển cấp hoặc thay đổi nơi ở. Một kế hoạch tài chính thực tế giúp hỗ trợ phát triển bền hơn, vì gia đình không phải duy trì mọi thứ bằng kiệt sức và cảm giác có lỗi.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra quyền trẻ em, hỗ trợ gia đình và hòa nhập cộng đồng.