Khi gia đình Việt Nam đi tư vấn phát triển, khám chuyên khoa hoặc làm việc với trường tại Nhật Bản, rào cản ngôn ngữ có thể làm mọi thứ khó hơn. Gia đình có thể hiểu một phần tiếng Nhật hằng ngày nhưng vẫn khó theo kịp thuật ngữ, câu hỏi đánh giá, khuyến nghị và giấy tờ.
Phiên dịch trong tư vấn không chỉ là dịch từng từ. Người phiên dịch giúp hai bên hiểu thông điệp, bối cảnh và sắc thái. Nếu dùng phiên dịch không phù hợp, thông tin về trẻ có thể bị thiếu, bị thay đổi hoặc làm gia đình khó đặt câu hỏi.
Không nên đặt trẻ vào vai trò phiên dịch chính
Trong một số gia đình, trẻ lớn hơn hoặc chính trẻ cần tư vấn được nhờ dịch cho người lớn. Điều này có thể xảy ra vì gia đình thiếu lựa chọn, nhưng không nên xem là cách chính. Trẻ có thể không hiểu thuật ngữ, có thể bỏ sót thông tin nhạy cảm, hoặc cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm cho quyết định của người lớn.
Nếu nội dung liên quan đến chẩn đoán, sức khỏe, đánh giá phát triển, quyền lợi, trường học hoặc kế hoạch hỗ trợ, gia đình nên cố gắng dùng phiên dịch người lớn phù hợp. Nếu chỉ có người thân hỗ trợ, cần nói rõ vai trò và bảo vệ sự riêng tư của trẻ.
Việc có phiên dịch không làm gia đình kém năng lực. Nó giúp gia đình tham gia đầy đủ hơn vào cuộc trao đổi về con mình.
Chuẩn bị trước giúp phiên dịch chính xác hơn
Trước buổi tư vấn, gia đình có thể viết ngắn những điều muốn nói bằng tiếng Việt: lý do đến tư vấn, tình huống lo nhất, ngôn ngữ trẻ dùng, ví dụ ở nhà và câu hỏi muốn đặt. Nếu có phiên dịch, tài liệu ngắn này giúp họ hiểu bối cảnh trước.
Gia đình cũng nên chuẩn bị cách nói về những thuật ngữ quen thuộc. Ví dụ, trẻ nói muộn, khó chuyển hoạt động, nhạy cảm với tiếng ồn, hoặc cần hình ảnh để hiểu lịch. Những cụm này nếu được thống nhất trước sẽ giảm nhầm lẫn trong buổi trao đổi.
Nếu có giấy tờ tiếng Nhật, gia đình nên hỏi phần nào cần dịch đầy đủ, phần nào chỉ cần giải thích ý chính. Dịch giấy tờ chuyên môn cần cẩn thận, vì một từ sai có thể làm gia đình hiểu sai khuyến nghị.
Trong buổi tư vấn, gia đình vẫn là người nói về trẻ
Phiên dịch không nên thay gia đình quyết định điều cần nói. Gia đình là người hiểu trẻ trong đời sống hằng ngày. Khi chuyên viên hỏi, gia đình nên trả lời trực tiếp theo khả năng, rồi để phiên dịch chuyển ý. Nếu không hiểu câu hỏi, nên yêu cầu nói lại.
Gia đình có quyền xin chuyên viên dùng câu ngắn, tránh thuật ngữ quá khó và dừng lại để kiểm tra hiểu. Một buổi có phiên dịch thường cần nhiều thời gian hơn. Điều này là bình thường, không phải lỗi của gia đình.
Sau khi nghe khuyến nghị, gia đình nên nhắc lại bằng lời của mình để kiểm tra: vậy bước tiếp theo là gì, ai làm, khi nào xem lại. Cách này giúp tránh rời buổi tư vấn trong mơ hồ.
Sau buổi tư vấn cần giữ lại thông tin chính
Khi có nhiều ngôn ngữ, thông tin rất dễ trôi mất sau buổi hẹn. Gia đình nên xin bản ghi, giấy tờ hoặc tóm tắt nếu có. Nếu phiên dịch là người thân, có thể nhờ ghi lại vài điểm chính ngay sau buổi tư vấn, khi mọi người còn nhớ.
Những điểm cần giữ thường là lý do chuyên viên đưa ra khuyến nghị, việc gia đình nên quan sát thêm, nơi cần liên hệ tiếp, và cách trao đổi với trường. Nếu chưa chắc, gia đình nên hỏi lại thay vì tự đoán.
Phiên dịch tốt giúp gia đình có tiếng nói rõ hơn trong hệ thống không cùng ngôn ngữ. Với trẻ, điều đó có nghĩa là người lớn hiểu nhau hơn và kế hoạch hỗ trợ ít bị lệch hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả hợp tác với phiên dịch, dịch thuật, dịch nói trong bối cảnh ngôn ngữ trị liệu và gia đình đa ngôn ngữ.