Giáo dục hòa nhập ở Việt Nam đã được nhắc đến nhiều hơn trong chính sách, dự án và thực hành trường học. Trẻ khuyết tật và trẻ có nhu cầu hỗ trợ phát triển có quyền được học, được tham gia và được tôn trọng. Tuy vậy, trải nghiệm thực tế có thể rất khác giữa thành phố và nông thôn, giữa trường công và trường tư, giữa nơi có giáo viên được tập huấn và nơi chưa có nguồn lực.
Vì vậy, khi nói về giáo dục hòa nhập ở Việt Nam, cần tránh hai cực: xem như không có gì, hoặc xem như hệ thống đã đầy đủ ở mọi nơi.
Hòa nhập không chỉ là cho trẻ vào lớp
Một trẻ có mặt trong lớp nhưng không hiểu bài, không có bạn chơi, không được điều chỉnh nhiệm vụ hoặc thường xuyên bị mắng vì khác biệt thì chưa thật sự được hòa nhập. Hòa nhập cần xem trẻ có tham gia học tập, giao tiếp, vui chơi và sinh hoạt chung theo cách phù hợp không.
Gia đình có thể hỏi trường về cách giáo viên hỗ trợ trẻ, có kế hoạch cá nhân không, trẻ được ngồi ở đâu, bạn học được hướng dẫn thế nào, khi trẻ quá tải thì làm gì và ai là người liên hệ với gia đình. Những câu hỏi cụ thể thường hữu ích hơn tranh luận chung về hòa nhập.
Ở một số nơi, trung tâm hỗ trợ giáo dục hòa nhập, dự án của tổ chức quốc tế hoặc chuyên viên địa phương có thể hỗ trợ trường. Ở nơi khác, gia đình phải tự tìm kiếm nhiều hơn. Điều này cho thấy nhu cầu xây dựng hệ thống bền vững.
So sánh với Nhật Bản cần rất cẩn thận
Nhật Bản và Việt Nam có luật, nguồn lực, sĩ số lớp, đào tạo giáo viên và dịch vụ ngoài trường khác nhau. Một cách làm ở Nhật không thể bê nguyên sang Việt Nam. Ngược lại, các mối quan hệ gia đình, cộng đồng và sự linh hoạt ở Việt Nam cũng có thể tạo ra cách hỗ trợ riêng.
Điều có thể học từ hai phía là cách đặt câu hỏi: rào cản của trẻ ở đâu, ai có thể giảm rào cản đó, trẻ có tiếng nói không, gia đình có được tôn trọng không.
Giáo dục hòa nhập là quá trình. Mỗi trường có thể bắt đầu từ một điều nhỏ nhưng thật: một chỗ ngồi phù hợp hơn, một bạn hỗ trợ, một bài học được chia bước, hoặc một cuộc họp gia đình bình tĩnh hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra bối cảnh giáo dục hòa nhập và trẻ khuyết tật ở Việt Nam.