Một số trẻ mải chơi đến mức quên uống nước. Một số trẻ không thích cảm giác nước, chỉ uống một loại đồ uống, hoặc không nhận ra mình khát cho đến khi mệt, cáu hoặc đau đầu. Với trẻ khó nhận biết tín hiệu cơ thể, thói quen uống nước cần được hỗ trợ bằng môi trường và lịch sinh hoạt.

Uống đủ nước là vấn đề sức khỏe, nhưng cách xây thói quen lại rất đời thường.

Với trẻ tự kỷ, ADHD, khó khăn cảm giác hoặc khó nhận biết tín hiệu bên trong cơ thể, câu con khát thì uống đi có thể không đủ. Trẻ có thể chưa nhận ra khát, không muốn dừng hoạt động, sợ nhà vệ sinh, không thích bình nước, hoặc tránh uống vì từng bị ép đi vệ sinh. Vì vậy, hỗ trợ uống nước cần nhìn cả cơ thể, cảm giác, lịch sinh hoạt và môi trường.

Đặt nước vào những điểm dễ nhớ

Gia đình có thể gắn uống nước với các mốc có sẵn: sau khi thức dậy, sau đánh răng, trước khi ra ngoài, sau khi về nhà, sau vận động, trước giờ học hoặc sau khi đi vệ sinh. Nếu chỉ nói uống nước đi nhiều lần trong ngày, trẻ có thể không biết khi nào cần làm.

Bình nước quen, vạch đánh dấu, ống hút, cốc nhẹ hoặc lựa chọn nhiệt độ có thể giúp một số trẻ. Trẻ nhạy cảm với mùi hoặc vị có thể không thích nước từ một nguồn cụ thể. Khi đó, cần quan sát thay vì cho rằng trẻ cố tình khó.

Đồ uống ngọt không nên trở thành cách duy nhất để trẻ uống. Gia đình có thể trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên dinh dưỡng nếu trẻ gần như không uống nước, có bệnh nền hoặc cần hạn chế chất lỏng.

Một số trẻ uống tốt hơn khi có quyền chọn nhỏ: nước lạnh hay nước thường, cốc hay ống hút, bình màu nào, uống trước hay sau hoạt động. Những lựa chọn này không làm mất kỷ luật; chúng giúp trẻ có cảm giác kiểm soát. Với trẻ cần hình ảnh, có thể đặt biểu tượng uống nước trong lịch ngày hoặc dùng vạch nhỏ trên bình để trẻ thấy mục tiêu gần.

Ở trường, gia đình nên hỏi quy định mang bình nước, thời điểm được uống và cách trẻ xin đi vệ sinh. Nếu trẻ tránh uống vì sợ xin đi vệ sinh hoặc sợ nhà vệ sinh có mùi, vấn đề không chỉ nằm ở nước. Khi hỗ trợ uống nước, cần đảm bảo trẻ có đường an toàn để đi vệ sinh, đặc biệt với trẻ khó giao tiếp.

Biết khi nào cần chú ý y tế

Trẻ có thể mất nước khi sốt, nôn, tiêu chảy, vận động nhiều, thời tiết nóng hoặc uống quá ít. Dấu hiệu như tiểu rất ít, môi khô, lờ đờ, khó đánh thức, mắt trũng hoặc khóc không có nước mắt ở trẻ nhỏ cần được chú ý. Khi nghi ngờ mất nước, gia đình nên liên hệ nhân viên y tế.

Với trẻ không nói rõ cảm giác, người lớn cần quan sát hành vi. Trẻ có cáu hơn, nằm nhiều, từ chối chơi, miệng khô hoặc nước tiểu sẫm màu không. Ghi lại lượng uống và số lần đi vệ sinh có thể giúp buổi tư vấn chính xác hơn.

Thói quen uống nước không cần hoàn hảo. Điều quan trọng là làm cho nước dễ tiếp cận, dễ dự đoán và phù hợp với cảm giác của trẻ.

Không nên đặt mục tiêu lượng nước chung cho mọi trẻ trong bài viết cộng đồng, vì nhu cầu thay đổi theo tuổi, cân nặng, thời tiết, vận động, bệnh nền, thuốc và chế độ ăn. Nếu trẻ có bệnh tim, thận, rối loạn nuốt, dùng thuốc ảnh hưởng đến nước tiểu, hoặc được bác sĩ dặn hạn chế hay tăng chất lỏng, gia đình cần làm theo hướng dẫn y tế riêng. Bài viết này chỉ nói về xây thói quen sinh hoạt, không thay thế tư vấn y khoa.

Quan sát rào cản cảm giác và nhà vệ sinh

Một số trẻ không uống nước không phải vì không khát, mà vì nước có mùi lạ, bình nước khó mở, ống hút làm khó chịu, hoặc nhà vệ sinh ở trường quá ồn, quá bẩn, quá xa. Nếu chỉ nhắc uống nhiều hơn, người lớn có thể bỏ qua rào cản thật. Gia đình nên hỏi và quan sát xem trẻ tránh nước ở đâu, với loại cốc nào, sau hoạt động nào và có liên quan đến việc đi vệ sinh hay không.

Với trẻ khó giao tiếp, có thể dùng lựa chọn hình ảnh để hỏi nước lạnh hay nước thường, cốc hay bình, uống ở bàn hay góc yên tĩnh. Khi rào cản được gọi tên, kế hoạch uống nước sẽ cụ thể hơn. Đôi khi việc cho phép trẻ đi vệ sinh theo tín hiệu rõ ràng ở trường lại quan trọng ngang với việc chuẩn bị bình nước.

Phối hợp khi thời tiết hoặc hoạt động thay đổi

Những ngày nóng, ngày có thể dục, đi dã ngoại, lễ hội trường hoặc chuyến đi xa cần kế hoạch riêng. Gia đình và giáo viên nên thống nhất trẻ mang nước như thế nào, ai nhắc ở thời điểm chuyển hoạt động, trẻ báo mệt bằng cách nào và khi nào cần nghỉ. Với trẻ không tự nhận ra khát, mốc uống nước nên gắn với lịch hoạt động thay vì chờ trẻ tự nói.

Sau những ngày đặc biệt, gia đình có thể quan sát trẻ có đau đầu, cáu, tiểu ít, mệt bất thường hoặc khó ngủ không. Những dấu hiệu này không tự động có nghĩa là mất nước, nhưng là thông tin cần theo dõi, nhất là khi trẻ có bệnh nền hoặc dùng thuốc. Thói quen uống nước tốt là sự phối hợp giữa sinh hoạt, cảm giác, an toàn y tế và quyền được nghỉ.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra nhu cầu uống nước, dấu hiệu mất nước và thói quen sức khỏe của trẻ.