Việc nhà không chỉ là công việc của người lớn. Với trẻ, những việc nhỏ như cất giày, lau bàn, bỏ quần áo vào giỏ, đặt thìa lên bàn hoặc tưới cây có thể là cơ hội học trình tự, vận động, trách nhiệm và cảm giác mình thuộc về gia đình.
Tất nhiên, việc nhà không nên trở thành gánh nặng hoặc hình phạt. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, điều quan trọng là chọn việc vừa sức và có ý nghĩa.
Chọn việc thật, nhỏ và lặp lại đúng lúc
Trẻ học tốt khi việc có thật trong đời sống. Một việc nhỏ lặp lại mỗi ngày giúp trẻ dễ nhớ hơn nhiệm vụ phức tạp thỉnh thoảng mới làm. Gia đình có thể bắt đầu bằng một bước như cất thìa, đưa khăn, bỏ đồ chơi vào hộp hoặc đặt giày lên kệ. Khi một bước đã quen, người lớn mới nối thêm bước tiếp theo.
Nếu trẻ khó hiểu lời, có thể dùng hình ảnh hoặc làm mẫu. Nếu trẻ khó vận động, chọn dụng cụ nhẹ và vị trí phù hợp. Nếu trẻ dễ quá tải, giữ thời gian ngắn và tránh giao việc vào lúc trẻ đang đói, mệt hoặc vừa về từ nơi ồn. Việc nhà nên là cơ hội học, không phải bài kiểm tra sức chịu đựng.
Việc nhà tốt là việc trẻ có thể thành công với một chút hỗ trợ, không phải việc làm trẻ bị mắng vì làm chưa đẹp.
Việc nhà giúp trẻ có vai trò, nhưng không phải gánh nặng
Trẻ cần cảm giác mình không chỉ là người được chăm sóc. Khi trẻ có một vai trò nhỏ, trẻ học rằng mình đóng góp cho gia đình. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ thường bị nhìn qua khó khăn.
Người lớn nên ghi nhận cụ thể: con đã đặt bát lên bàn, con đã cất xe vào hộp. Khen cụ thể giúp trẻ hiểu hành động nào có ý nghĩa. Nếu trẻ làm chưa gọn, người lớn có thể sửa phần còn lại sau hoặc làm cùng trẻ, thay vì biến việc nhà thành chuỗi phê bình.
Gia đình cũng cần tránh giao việc vượt quá sức vì nghĩ trẻ phải tự lập nhanh. Trẻ có thể cần hỗ trợ lâu hơn ở một số bước, nhất là khi có khó khăn vận động, chú ý, cảm giác hoặc hiểu trình tự. Tự lập bền vững thường đến từ việc được làm cùng, làm lại và dần rút hỗ trợ.
Việc nhà không thay thế trị liệu, nhưng có thể đưa mục tiêu phát triển vào đời sống thật một cách tự nhiên. Khi việc nhà được chọn vừa sức, trẻ học kỹ năng và cảm thấy mình là một phần của gia đình.
Gia đình nên chú ý an toàn khi chọn việc. Trẻ chưa nhận biết nguy hiểm không nên tự dùng dao, nước nóng, hóa chất hoặc thiết bị điện. Với trẻ tìm kiếm chuyển động hoặc dễ mất chú ý, việc nhà nên có ranh giới rõ và người lớn quan sát. Việc vừa sức là việc trẻ có thể đóng góp mà không bị đặt vào nguy cơ.
Việc nhà cũng có thể hỗ trợ giao tiếp. Trẻ có thể học các từ thêm, xong, giúp con, nặng, nhẹ, trước, sau, của con, của mẹ. Nếu trẻ dùng AAC, những từ này nên xuất hiện trong hoạt động thật. Khi trẻ vừa làm vừa giao tiếp, kỹ năng phát triển không nằm riêng trong giờ học mà đi vào sinh hoạt gia đình.
Đừng biến việc nhà thành bài kiểm tra vâng lời
Nếu việc nhà luôn đi kèm la mắng, so sánh hoặc yêu cầu làm hoàn hảo, trẻ sẽ học rằng đóng góp là điều đáng sợ. Với trẻ có khó khăn phát triển, người lớn nên tách mục tiêu kỹ năng khỏi tiêu chuẩn của người lớn. Lau bàn chưa sạch hoàn toàn vẫn có thể là cơ hội học trình tự và dùng lực. Cất giày chưa thẳng vẫn có thể là bước đầu của trách nhiệm.
Gia đình có thể quyết định trước phần nào trẻ làm và phần nào người lớn hoàn thiện sau. Khi trẻ biết mình có thể thành công, trẻ dễ quay lại nhiệm vụ hơn. Nếu mỗi lần làm đều bị sửa ngay trước mặt, trẻ có thể bỏ cuộc hoặc nổi giận vì cảm thấy mình không bao giờ làm đúng.
Việc nhà cũng giúp người lớn nhìn rõ nhu cầu hỗ trợ
Trong hoạt động thật, gia đình có thể thấy những điều bài tập riêng không cho thấy. Trẻ có nhớ trình tự không, có dùng hai tay phối hợp không, có biết xin giúp không, có nhận ra đồ nặng nhẹ không, có quá tải vì mùi hoặc tiếng nước không. Những quan sát này rất hữu ích khi trao đổi với nhà hoạt động trị liệu, giáo viên hoặc chuyên viên khác.
Nếu trẻ gặp khó, hãy xem cần thay đổi bước nào: giảm số bước, đổi dụng cụ, dùng hình ảnh, làm cùng người lớn hoặc chọn thời điểm khác. Việc nhà có giá trị vì nó nằm trong đời sống thật. Chính vì vậy, nó cần linh hoạt theo sức khỏe, cảm giác và nhịp của gia đình, chứ không nên trở thành một danh sách nhiệm vụ cứng.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả kỹ năng, nề nếp và hoạt động hằng ngày trong hỗ trợ phát triển.