Tết, lễ hội trường, ngày giỗ, sinh nhật, Trung thu hoặc các dịp cuối năm có thể rất quan trọng với gia đình. Trẻ được gặp người thân, mặc đồ đẹp, ăn món đặc biệt, nghe những câu chuyện văn hóa và cảm nhận mình thuộc về một dòng gia đình. Với gia đình Việt Nam ở Nhật Bản, ngày lễ còn là cách giữ kết nối với quê nhà.
Nhưng ngày lễ cũng thường có nhiều tiếng ồn, thay đổi giờ ngủ, khách đến nhà, đồ ăn lạ, mùi mạnh và kỳ vọng xã giao. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, điều này có thể quá tải. Giữ truyền thống không nhất thiết phải làm mọi thứ theo cách đầy đủ nhất. Truyền thống có thể mềm hơn để trẻ cũng có chỗ đứng.
Giữ phần ý nghĩa nhất
Gia đình không cần làm mọi nghi thức nếu trẻ không chịu nổi. Có thể chọn phần quan trọng nhất, như chào ông bà, thắp hương trong thời gian ngắn, chụp một tấm ảnh, chuẩn bị một món ăn quen, nghe một bài hát hoặc nhìn lại ảnh gia đình. Khi người lớn cho phép rút gọn, truyền thống vẫn được giữ mà trẻ không bị đẩy đến mức khủng hoảng.
Điều này cần được nói trước trong gia đình. Nếu người lớn kỳ vọng trẻ phải chào hỏi, ngồi lâu, ăn đủ món và mỉm cười trước khách, trẻ có thể thất bại ngay từ đầu. Một mục tiêu nhỏ hơn thường giúp trẻ tham gia thật hơn.
Gia đình có thể tự hỏi điều gì là lõi của ngày lễ: gặp người thân, nhớ tổ tiên, chia sẻ bữa ăn, hay giữ một ký ức văn hóa. Khi lõi rõ, hình thức có thể linh hoạt.
Báo trước và tạo điểm nghỉ
Trẻ có thể cần biết ai sẽ đến, hoạt động kéo dài bao lâu, có tiếng pháo hoa hoặc nhạc lớn không, có món ăn lạ không, và khi mệt trẻ được nghỉ ở đâu. Một lịch hình ảnh, ảnh người thân hoặc câu chuyện ngắn trước ngày lễ có thể giúp trẻ chuẩn bị.
Nếu gia đình đến nhà người khác, cha mẹ nên nói trước rằng trẻ có thể cần ra ngoài, ngồi yên một lúc hoặc không chào theo cách mọi người quen. Điều này giúp tránh hiểu nhầm là trẻ vô lễ. Không cần giải thích toàn bộ chẩn đoán; chỉ cần nói điều giúp sự kiện diễn ra dễ chịu hơn.
Điểm nghỉ nên được chuẩn bị trước. Đó có thể là một phòng yên, góc ít người, xe hơi, hoặc khoảng đi bộ ngắn. Nghỉ không làm mất ý nghĩa ngày lễ; nghỉ giúp trẻ có cơ hội quay lại.
Cho trẻ tham gia theo cách của mình
Trẻ có thể không chào hỏi giống kỳ vọng, nhưng vẫn có thể tham gia bằng cách đưa đồ, chọn hoa, nghe nhạc, nhìn ảnh gia đình, xếp bánh, chọn trang phục hoặc làm một phần nhỏ của hoạt động. Người lớn nên nhìn thấy nỗ lực đó.
Nếu trẻ không thích bị ôm hôn, gia đình có thể cho trẻ chọn vẫy tay, cúi đầu, nói nhỏ hoặc đứng cạnh cha mẹ. Lễ phép không nhất thiết phải đi qua việc ép cơ thể trẻ. Khi trẻ được tôn trọng ranh giới, trẻ dễ học cách giao tiếp hơn.
Với trẻ lớn hơn, nên hỏi trẻ muốn giữ phần truyền thống nào và muốn thay đổi phần nào. Điều này giúp trẻ cảm thấy văn hóa gia đình là điều mình được tham gia, không phải điều chỉ bị áp lên.
Giữ nhịp sinh hoạt đủ ổn
Ngày lễ thường làm lệch giờ ngủ, ăn uống và nghỉ ngơi. Một số trẻ có thể chịu được một ngày lệch lịch, nhưng một số trẻ sẽ mất nhiều ngày để hồi phục. Gia đình nên cân nhắc trước phần nào có thể linh hoạt và phần nào cần giữ, như giờ ngủ, thuốc, đồ ăn an toàn hoặc thời gian nghỉ sau hoạt động đông người.
Nếu trẻ đã quá tải, rời sự kiện sớm không phải là thất bại. Một ngày lễ kết thúc khi trẻ còn tương đối ổn thường tốt hơn ở lại đến khi khủng hoảng. Gia đình có thể nói trước với họ hàng rằng năm nay sẽ tham gia ngắn hơn để giữ sức cho trẻ.
Truyền thống có sức sống khi nó đủ mềm để mọi thành viên trong gia đình, kể cả trẻ cần hỗ trợ, có thể thuộc về mà không phải chịu đựng quá mức.
Nói trước với họ hàng để giảm hiểu nhầm
Một phần khó của ngày lễ là người thân có thể hiểu sai hỗ trợ. Trẻ đeo tai nghe có thể bị nói là không lễ phép. Trẻ không ăn món lạ có thể bị xem là kén chọn. Trẻ cần nghỉ có thể bị cho là không hòa đồng. Gia đình nên chuẩn bị vài câu ngắn trước khi gặp họ hàng.
Ví dụ, có thể nói trẻ dễ mệt khi đông người nên gia đình sẽ cho trẻ nghỉ ngắn; hoặc trẻ đang học cách chào theo cách phù hợp nên không ép ôm hôn. Câu giải thích càng cụ thể, người thân càng dễ hợp tác. Không cần chia sẻ toàn bộ chẩn đoán nếu điều đó không cần cho sự kiện.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra quyền văn hóa, hỗ trợ gia đình và nhu cầu tham gia của trẻ.