Một số trẻ có sở thích rất mạnh với tàu, chữ cái, bản đồ, động vật, trò chơi, âm nhạc hoặc một chủ đề cụ thể. Người lớn đôi khi lo rằng trẻ “chỉ biết một thứ”, nhưng sở thích mạnh cũng có thể là nguồn lực quan trọng.
Vấn đề không phải là xóa sở thích. Vấn đề là dùng sở thích để mở rộng giao tiếp, học tập và niềm vui một cách cân bằng.
Khi người lớn chỉ xem sở thích mạnh như vấn đề, trẻ có thể cảm thấy phần mình yêu thích nhất bị từ chối. Nhưng khi người lớn chỉ để sở thích chiếm toàn bộ đời sống, trẻ có thể mất ngủ, khó chuyển hoạt động hoặc ít cơ hội thử điều mới. Hỗ trợ tốt nằm giữa hai cực đó.
Sở thích giúp trẻ có động lực và cảm giác năng lực
Khi trẻ nói về điều mình thích, trẻ có thể dùng nhiều từ hơn, tập trung lâu hơn hoặc muốn chia sẻ với người khác. Đây là cơ hội để người lớn tham gia vào thế giới của trẻ.
Thay vì chỉ hỏi bài học người lớn muốn, có thể bắt đầu từ chủ đề trẻ thích rồi mở rộng sang đọc, đếm, vẽ, kể chuyện, chờ lượt hoặc chơi cùng bạn.
Sở thích cũng giúp người lớn hiểu cách trẻ học. Một trẻ mê bản đồ có thể học đọc qua tên ga, học toán qua khoảng cách hoặc học giao tiếp qua việc chỉ đường. Một trẻ thích động vật có thể học kể chuyện, phân loại, chăm sóc và hỏi đáp. Khi bài học bắt đầu từ điều có ý nghĩa với trẻ, động lực thường tự nhiên hơn.
Tuy vậy, người lớn nên tham gia thật, không chỉ dùng sở thích như mồi để bắt trẻ làm việc khác. Nếu trẻ cảm thấy người lớn chỉ giả vờ quan tâm để chuyển sang bài tập, niềm tin có thể giảm. Hãy dành lúc chỉ chia sẻ niềm vui với trẻ.
Cần phân biệt đam mê với quá tải
Nếu trẻ dùng sở thích để bình tĩnh, điều đó có thể hữu ích. Nhưng nếu sở thích làm trẻ không ăn, không ngủ, không thể chuyển hoạt động hoặc rất đau khổ khi bị gián đoạn, gia đình cần hỗ trợ thêm về linh hoạt và điều chỉnh cảm xúc.
Giới hạn nên được đặt bằng cách dự đoán trước, có lựa chọn thay thế và giữ tôn trọng. Cấm đột ngột thường làm trẻ càng bám chặt hơn.
Cân bằng cần được dạy bằng cấu trúc. Gia đình có thể báo trước thời gian dành cho sở thích, chuẩn bị hoạt động chuyển tiếp, hoặc giữ một phần nhỏ của sở thích trong hoạt động khác. Nếu trẻ rất khó dừng, điều đó không có nghĩa sở thích xấu; có thể trẻ cần hỗ trợ về chuyển hoạt động và điều chỉnh cảm xúc.
Người lớn cũng cần phân biệt giữa sở thích mạnh và hành vi gây nguy cơ. Nếu sở thích dẫn đến không ngủ nhiều ngày, bỏ ăn, xung đột nghiêm trọng hoặc nguy cơ an toàn online, cần xem lại kế hoạch và hỏi chuyên viên khi cần. Tôn trọng sở thích không có nghĩa bỏ qua sức khỏe.
Sở thích có thể bảo vệ cảm giác thuộc về
Với trẻ thường bị nhắc về khó khăn, sở thích là nơi trẻ có cảm giác mình giỏi, biết nhiều hoặc có điều để chia sẻ. Điều này có giá trị với sức khỏe tinh thần. Một cộng đồng nhỏ quanh sở thích có thể giúp trẻ gặp người cùng quan tâm và không chỉ được nhìn qua chẩn đoán.
Tuy nhiên, cộng đồng sở thích cũng cần an toàn. Nếu là nhóm online, trò chơi hoặc sự kiện đông người, gia đình cần chú ý quyền riêng tư, lừa đảo, bắt nạt và giới hạn thời gian. Sự thuộc về chỉ thật sự tốt khi trẻ được bảo vệ và tôn trọng.
Sở thích cũng có thể kết nối cộng đồng
Một sở thích có thể đưa trẻ đến thư viện, bảo tàng, câu lạc bộ, bạn cùng quan tâm hoặc hoạt động gia đình. Khi người lớn nhìn sở thích như cầu nối, trẻ có thêm cơ hội thuộc về.
Sức khỏe tinh thần của trẻ không chỉ đến từ việc giảm khó khăn. Nó còn đến từ việc có điều mình yêu thích và được người khác nhìn thấy điều đó.
Gia đình và trường có thể hỏi sở thích này mở ra cánh cửa nào: kỹ năng nào có thể học, nơi nào có thể đến, ai có thể chia sẻ, và trẻ muốn người khác biết gì về mình. Những câu hỏi này biến sở thích thành nguồn lực phát triển mà không làm mất niềm vui ban đầu.
Khi trẻ lớn lên, sở thích cũng có thể thay đổi hoặc trở thành một phần của học tập, nghề nghiệp, tình bạn. Người lớn không cần quyết định sớm rằng sở thích đó "có ích" hay không. Trước hết, hãy xem nó đang giúp trẻ sống và kết nối như thế nào.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra sức khỏe tinh thần, chơi, học tập và hỗ trợ trẻ khuyết tật.