Máy trợ thính có thể giúp trẻ tiếp cận âm thanh tốt hơn, nhưng không tự động biến lớp học thành môi trường dễ nghe. Trong lớp có tiếng ghế kéo, tiếng bạn nói chuyện, điều hòa, tiếng ngoài hành lang, khoảng cách xa, người nói quay lưng, khẩu hình bị che và nhiều hướng dẫn thay đổi nhanh. Trẻ có thể đang đeo máy nhưng vẫn bỏ sót thông tin quan trọng.
Vì vậy, hỗ trợ thính giác ở trường cần được hiểu rộng hơn thiết bị. Thiết bị là một phần; môi trường âm thanh, cách giáo viên giao tiếp, thái độ của bạn học, quy trình kiểm tra máy và quyền tự báo nhu cầu của trẻ cũng quan trọng không kém.
Đeo máy không có nghĩa là nghe giống mọi trẻ khác
Một hiểu lầm phổ biến là khi trẻ đã có máy trợ thính, vấn đề nghe đã được giải quyết. Trên thực tế, trẻ có thể nghe tốt hơn trong phòng yên tĩnh nhưng vẫn khó phân biệt lời nói trong tiếng ồn. Trẻ cũng có thể nghe được âm thanh nhưng không bắt kịp ý nghĩa khi câu dài, tốc độ nói nhanh hoặc nhiều người nói cùng lúc.
Giáo viên cần biết trẻ nghe tốt trong điều kiện nào. Trẻ có cần nhìn mặt người nói không, có khó khi giáo viên vừa viết bảng vừa nói không, có cần ngồi gần nguồn âm không, có cần thiết bị hỗ trợ nghe khác theo khuyến nghị chuyên môn không, và có dấu hiệu nào cho thấy trẻ đang đoán thay vì nghe rõ không. Những thông tin này nên được trao đổi giữa gia đình, nhà trường và chuyên viên thính học hoặc y tế liên quan.
Điều quan trọng là không đánh giá trẻ là thiếu chú ý chỉ vì trẻ không làm theo hướng dẫn. Trước khi kết luận về hành vi, người lớn cần kiểm tra xem trẻ có nghe được, hiểu được và kịp xử lý thông tin hay không.
Môi trường âm thanh quyết định mức tham gia
Lớp học càng ồn, trẻ càng phải dùng nhiều năng lượng để nghe. Nếu trẻ phải đoán liên tục, trẻ có thể mệt, cáu, im lặng, tránh tham gia hoặc bỏ cuộc trước khi bài học kết thúc. Đây không phải lúc nào cũng là vấn đề động lực. Đó có thể là mệt mỏi khi nghe.
Nhà trường có thể bắt đầu từ những điều chỉnh đơn giản: cho trẻ ngồi nơi thấy rõ mặt giáo viên, tránh gần cửa ra vào hoặc nguồn ồn, giảm nói chuyện nền khi hướng dẫn quan trọng, nhắc cả lớp lắng nghe từng người, và viết các điểm chính lên bảng hoặc giấy. Khi chuyển hoạt động, giáo viên nên dùng tín hiệu rõ và kiểm tra lại trẻ đã nắm được chưa.
Nếu lớp có hoạt động nhóm, trẻ dùng máy trợ thính có thể cần vị trí ngồi giúp thấy mặt các bạn. Bạn học nên được hướng dẫn nói lần lượt, không hét vào máy, không che miệng khi nói, và không tự ý chạm vào thiết bị. Sự tham gia xã hội của trẻ phụ thuộc nhiều vào những chi tiết nhỏ như vậy.
Giáo viên nên kiểm tra hiểu mà không làm trẻ xấu hổ
Hỏi "con có nghe không?" trước cả lớp thường không đủ. Trẻ có thể gật đầu vì ngại, vì không biết mình đã bỏ sót gì, hoặc vì không muốn bị chú ý. Cách kiểm tra tốt hơn là yêu cầu trẻ nói lại bước tiếp theo bằng lời của mình, chỉ vào tài liệu cần dùng, hoặc bắt đầu nhiệm vụ trong khi giáo viên quan sát xem trẻ có đi đúng hướng không.
Khi trẻ không hiểu, giáo viên nên nhắc lại bằng câu ngắn hơn, viết từ khóa, chỉ vào hình ảnh hoặc làm mẫu. Không nên nói "cô vừa nói rồi" như một lời trách. Với trẻ có khó khăn thính giác, lặp lại không phải ưu ái; đó là cách làm thông tin trở nên tiếp cận được.
Trong các buổi họp phụ huynh, giáo viên nên mô tả tình huống cụ thể thay vì nói chung rằng trẻ mất tập trung. Ví dụ, trẻ khó nhất khi cả lớp thảo luận, khi giáo viên nói từ cuối lớp, hoặc khi có tiếng ồn ngoài hành lang. Mô tả cụ thể giúp gia đình và chuyên viên điều chỉnh đúng điểm.
Thiết bị cần có thói quen kiểm tra hằng ngày
Máy trợ thính là thiết bị hỗ trợ, nên có thể gặp vấn đề như pin yếu, âm lượng không phù hợp, ống hoặc núm tai bị bẩn, trẻ đeo chưa đúng, hoặc trẻ tháo ra vì khó chịu. Nếu không ai kiểm tra, người lớn có thể tưởng trẻ nghe được trong khi thiết bị đang hoạt động kém.
Tùy độ tuổi và khuyến nghị chuyên môn, gia đình và nhà trường có thể thống nhất ai kiểm tra máy vào đầu ngày, trẻ báo với ai khi máy có vấn đề, thiết bị dự phòng hoặc pin được để ở đâu, và khi nào cần liên hệ gia đình. Với trẻ nhỏ, trách nhiệm không nên đặt hết lên trẻ. Với trẻ lớn hơn, mục tiêu là dần dạy trẻ hiểu thiết bị của mình và biết xin hỗ trợ.
Nhà trường cũng cần tôn trọng quyền riêng tư của trẻ. Không nên biến việc kiểm tra máy thành màn trình diễn trước lớp. Trẻ cần được hỗ trợ theo cách bình thường hóa, kín đáo và tôn trọng.
Dạy trẻ kỹ năng tự vận động
Trẻ dùng máy trợ thính cần học cách nói về nhu cầu nghe của mình. Kỹ năng này có thể bắt đầu rất đơn giản: "Con chưa nghe rõ", "Cô nói lại được không?", "Bạn nói từng người một được không?", "Máy của con có vấn đề", hoặc "Con cần nhìn mặt người nói". Những câu này giúp trẻ tham gia chủ động hơn thay vì chỉ chịu đựng.
Người lớn có thể luyện kỹ năng này trong tình huống an toàn trước khi mong trẻ dùng ở lớp đông. Giáo viên cũng nên phản hồi tích cực khi trẻ báo khó nghe. Nếu mỗi lần trẻ xin nhắc lại đều bị trách, trẻ sẽ ngừng báo và bắt đầu đoán.
Bạn học cũng là một phần của môi trường hỗ trợ. Khi lớp hiểu rằng mỗi người có cách tiếp cận bài học khác nhau, trẻ dùng máy trợ thính ít bị xem là ngoại lệ. Điều này giúp trẻ vừa học tốt hơn vừa giữ được quan hệ bạn bè.
Theo dõi mệt mỏi sau giờ học
Một số trẻ cố gắng rất nhiều ở trường rồi về nhà kiệt sức. Gia đình có thể thấy trẻ cáu, khó ngủ, đau đầu, không muốn nói chuyện, hoặc phản ứng mạnh với âm thanh sau một ngày dài. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến nỗ lực nghe và xử lý thông tin trong môi trường ồn.
Khi thấy các dấu hiệu đó, gia đình và nhà trường nên trao đổi lại về thời điểm trẻ mệt nhất, hoạt động nào gây khó, và điều chỉnh nào có thể giảm tải. Có thể cần thêm nghỉ ngắn, tài liệu trực quan, giảm yêu cầu nghe liên tục, hoặc xem lại vị trí ngồi và thiết bị. Nếu có lo ngại y tế hoặc thiết bị, gia đình nên trao đổi với chuyên viên liên quan.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là trẻ nghe âm thanh. Mục tiêu là trẻ tiếp cận bài học, hiểu hướng dẫn, giao tiếp với bạn, đặt câu hỏi, tham gia hoạt động và không phải dùng toàn bộ năng lượng chỉ để đoán người khác đang nói gì.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra ảnh hưởng của mất thính lực, thiết bị trợ thính và hỗ trợ giao tiếp.