Hoạt động nhóm có thể giúp trẻ học hợp tác, lắng nghe, thương lượng và giải quyết vấn đề. Nhưng với trẻ cần hỗ trợ phát triển, hoạt động nhóm cũng dễ trở thành nơi trẻ bị đứng ngoài. Nếu vai trò không rõ, trẻ có thể bị giao việc phụ, bị bạn làm thay, bị trách vì chậm hoặc chỉ ngồi cạnh nhóm mà không có phần đóng góp thật.
Giáo dục hòa nhập không chỉ là xếp trẻ vào nhóm. Nhóm cần được thiết kế để mỗi trẻ có đường tham gia phù hợp. Điều này đặc biệt quan trọng khi trẻ có khó khăn giao tiếp, chú ý, xử lý cảm giác, vận động tinh, đọc viết hoặc lo âu xã hội.
Vai trò cần cụ thể hơn lời nhắc “cùng làm nhé”
Nhiều trẻ không hiểu mình phải làm gì khi giáo viên chỉ nói “các con làm việc nhóm”. Trẻ có thể không biết khi nào được nói, ai quyết định, mình cầm đồ dùng nào hoặc sản phẩm cuối cùng cần ra sao. Vai trò rõ giúp giảm phần đoán xã hội mà nhiều trẻ thấy rất khó. Trẻ có thể là người chọn hình, giữ thời gian, đọc câu hỏi, dán thẻ, ghi một từ, kiểm tra dụng cụ, báo cáo bằng một câu hoặc chỉ vào đáp án nhóm đã thống nhất.
Vai trò nên phù hợp với mục tiêu học tập, không phải chỉ để trẻ bận tay. Nếu trẻ khó nói nhưng hiểu nội dung, việc dùng thẻ tranh, bảng lựa chọn hoặc thiết bị giao tiếp tăng cường và thay thế vẫn là tham gia thật. Nếu trẻ viết chậm, trẻ có thể đóng góp ý bằng lời hoặc chọn hình trong khi bạn khác ghi. Khi vai trò được nhìn nhận là có giá trị, trẻ không bị biến thành người quan sát bên lề.
Bạn học có thể hỗ trợ nhưng không thay giáo viên
Ghép trẻ cần hỗ trợ với một bạn học giỏi đôi khi hữu ích, nhưng cũng có rủi ro. Bạn học có thể làm thay, quyết định thay hoặc trở thành người quản lý hành vi của trẻ. Điều này không công bằng cho cả hai bên. Giáo viên vẫn cần thiết kế nhiệm vụ, giải thích luật, quan sát tương tác và can thiệp khi trẻ bị bỏ qua hoặc bị kiểm soát quá mức.
Bạn hỗ trợ nên được hướng dẫn cách mời bạn tham gia, chờ câu trả lời, nói chậm, chia lượt và tôn trọng cách giao tiếp khác nhau. Nếu không có hướng dẫn, trẻ em thường dùng cách nhanh nhất để hoàn thành sản phẩm, và cách đó có thể là làm thay phần của bạn cần hỗ trợ. Hoạt động nhóm tốt cần dạy cả kỹ năng học thuật lẫn kỹ năng tạo chỗ cho nhau.
Luật lượt nói và tiếng ồn cần được thiết kế
Một số trẻ không tham gia được vì nhóm quá ồn, nhiều người nói cùng lúc hoặc luật lượt nói mơ hồ. Giáo viên có thể dùng vật chuyền lượt, bảng thứ tự, thẻ “đến lượt tôi”, hoặc quy tắc mỗi người nói một ý ngắn trước khi nhóm quyết định. Những hỗ trợ này không làm hoạt động nhóm cứng nhắc hơn. Chúng làm cho cuộc trao đổi dễ tiếp cận hơn với trẻ cần cấu trúc.
Với trẻ nhạy cảm âm thanh, nhóm nhỏ hơn, vị trí yên hơn hoặc thời gian nghỉ ngắn có thể giúp trẻ giữ năng lượng. Với trẻ dễ chiếm lượt, vật chuyền lượt và thời gian chờ rõ ràng giúp trẻ biết khi nào mình được nói. Với trẻ ít nói, giáo viên có thể cho trẻ chuẩn bị ý trước bằng hình hoặc từ khóa. Mục tiêu là để luật nhóm nhìn thấy được, không chỉ tồn tại trong kỳ vọng của người lớn.
Đánh giá quá trình chứ không chỉ sản phẩm cuối
Nếu chỉ chấm sản phẩm cuối, phần đóng góp của trẻ cần hỗ trợ dễ bị che mất. Một trẻ có thể đã chọn ý đúng, giữ dụng cụ, nhắc nhóm xem lại hình, lắng nghe bạn hoặc dùng thẻ để từ chối phương án không phù hợp, nhưng sản phẩm cuối lại do bạn khác viết và trình bày. Nếu giáo viên chỉ nhìn tờ giấy nộp, trẻ có thể không được công nhận.
Đánh giá quá trình giúp trẻ hiểu rằng tham gia có nhiều hình thức. Giáo viên có thể quan sát trẻ có nhận vai trò không, có dùng phương tiện giao tiếp không, có chờ lượt không, có thử lại sau khi được hỗ trợ không và có được nhóm phản hồi tôn trọng không. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, những hành vi này đôi khi là mục tiêu học tập quan trọng ngang với nội dung môn học.
Sau hoạt động, xem lại điều gì giúp nhóm hòa nhập hơn
Sau hoạt động, lớp có thể cùng nhìn lại điều gì làm nhóm làm việc tốt hơn. Trẻ cần hỗ trợ cũng nên có cách phản hồi: con thích vai trò nào, phần nào quá khó, tiếng ồn có quá lớn không, bạn nói có nhanh không, lần sau con muốn làm gì. Với trẻ giao tiếp khó, phản hồi có thể bằng chọn hình, thang cảm xúc hoặc nói riêng với giáo viên.
Hoạt động nhóm tốt không phải nhóm nào cũng hoàn hảo. Đó là nơi trẻ học cách tham gia với hỗ trợ vừa đủ, còn bạn học học cách lắng nghe khác biệt. Khi vai trò, lượt nói, môi trường và đánh giá được thiết kế rõ, hoạt động nhóm có thể trở thành cơ hội hòa nhập thật thay vì chỉ là một hình thức xếp chỗ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra thiết kế học tập linh hoạt, kết nối bạn học và giáo dục hòa nhập.