Khi trẻ có khó khăn phát triển hoặc khuyết tật, một số gia đình phải đối mặt với lời bàn tán, so sánh, đổ lỗi hoặc khuyên giấu đi. Kỳ thị có thể làm cha mẹ chậm tìm hỗ trợ, trẻ ít được ra ngoài, anh chị em căng thẳng và gia đình cảm thấy cô đơn.
Nói về kỳ thị không phải để kết luận văn hóa nào xấu. Kỳ thị tồn tại ở nhiều xã hội. Điều cần làm là nhận ra nó đang làm tổn hại trẻ và người chăm sóc như thế nào.
Kỳ thị thường bắt đầu từ những câu rất quen
Những câu như chắc do cha mẹ không dạy, lớn lên sẽ tự hết, đừng cho ai biết, đưa con ra ngoài xấu hổ quá có thể làm gia đình im lặng. Dù người nói không cố ý làm đau, tác động vẫn rất thật. Trẻ cũng có thể nghe và học rằng mình là gánh nặng.
Gia đình cần ít nhất một vài người an toàn để nói thật: người thân hiểu chuyện, giáo viên tôn trọng, bác sĩ, chuyên viên hoặc nhóm phụ huynh. Khi có nơi được lắng nghe, cha mẹ dễ tìm hỗ trợ hơn.
Với người thân, có thể bắt đầu bằng giải thích cụ thể: con khó chịu với tiếng ồn, con cần báo trước, con đang học cách giao tiếp. Câu cụ thể thường dễ tiếp nhận hơn nhãn chung.
Bảo vệ trẻ mà không tự cô lập gia đình
Gia đình có quyền chọn chia sẻ thông tin đến mức nào. Không phải ai cũng cần biết chẩn đoán của trẻ. Nhưng giấu toàn bộ đôi khi làm trẻ không nhận được hỗ trợ cần thiết ở trường, nơi trị liệu hoặc cộng đồng.
Một cách cân bằng là chia sẻ nhu cầu, không nhất thiết chia sẻ mọi hồ sơ. Ví dụ, con cần ngồi nơi ít ồn, con cần thêm thời gian trả lời, con dùng thẻ để nói khi mệt. Cách này bảo vệ quyền riêng tư mà vẫn giúp người khác hỗ trợ.
Kỳ thị giảm khi cộng đồng nhìn thấy trẻ như một con người đầy đủ: có sở thích, cảm xúc, năng lực và quyền được tham gia. Gia đình không nên phải làm việc này một mình; trường học, dịch vụ và truyền thông cũng có trách nhiệm.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra trẻ khuyết tật, hòa nhập và quyền được tham gia trong bối cảnh Việt Nam.