Trong nhiều gia đình Việt Nam, ông bà và người thân có vai trò rất lớn trong việc chăm sóc trẻ. Khi trẻ cần hỗ trợ phát triển, sự tham gia của người thân có thể là nguồn lực quý. Nhưng cũng có khi gia đình gặp khó vì ông bà cho rằng trẻ chỉ chậm một chút, cha mẹ lo quá, hoặc cần nghiêm hơn là được.
Những khác biệt này không nhất thiết đến từ thiếu yêu thương. Thường chúng đến từ trải nghiệm thế hệ khác nhau, thông tin khác nhau và cách hiểu khác nhau về phát triển trẻ em. Trao đổi với người thân cần vừa rõ ràng, vừa giữ sự tôn trọng.
Bắt đầu bằng tình huống cụ thể
Nếu cha mẹ nói con có khó khăn phát triển, người thân có thể không hình dung được. Nhưng nếu nói khi ở lớp con chưa biết xin giúp đỡ, thường khóc khi chuyển hoạt động và cần hình ảnh để hiểu bước tiếp theo, câu chuyện sẽ cụ thể hơn. Tình huống thật giúp người thân bớt tranh luận trên khái niệm chung.
Cha mẹ cũng có thể chia sẻ điều chuyên viên hoặc giáo viên đã quan sát, nhưng nên dùng ngôn ngữ đời thường. Quá nhiều thuật ngữ có thể làm người thân xa cách hoặc lo sợ. Điều quan trọng là nói trẻ cần hỗ trợ gì trong sinh hoạt, không chỉ nói tên chẩn đoán nếu có.
Khi người thân thấy cách hỗ trợ giúp trẻ bình tĩnh hơn, hợp tác hơn hoặc giao tiếp tốt hơn, họ thường dễ hiểu hơn so với chỉ nghe lý thuyết.
Tôn trọng kinh nghiệm nhưng không bỏ qua thông tin mới
Ông bà có thể đã nuôi con trong điều kiện rất khác. Nhiều cách chăm sóc truyền thống có giá trị, như sự gần gũi, kiên nhẫn, chăm bữa ăn và giữ kết nối gia đình. Tuy nhiên, hiểu biết về phát triển, giao tiếp, cảm giác và giáo dục hòa nhập đã thay đổi theo thời gian.
Gia đình có thể nói theo hướng bổ sung, không phủ nhận. Ví dụ, ngày trước mình ít nghe về cảm giác hoặc trị liệu ngôn ngữ, bây giờ chuyên viên giải thích rằng con cần cách hỗ trợ giao tiếp rõ hơn. Cách nói này giúp người thân không cảm thấy kinh nghiệm của mình bị xem thường.
Tất nhiên, tôn trọng không có nghĩa là chấp nhận những cách làm gây hại, như mắng nhục, dọa bỏ rơi, đánh trẻ hoặc ép trẻ vượt quá khả năng. Với những việc ảnh hưởng đến an toàn và phẩm giá của trẻ, cha mẹ cần đặt ranh giới rõ.
Chỉ yêu cầu vài điều quan trọng trước
Nếu cha mẹ muốn người thân thay đổi tất cả cách chăm sóc cùng lúc, rất dễ thất bại. Nên chọn vài điều quan trọng nhất, chẳng hạn không gọi trẻ là hư trước mặt trẻ, báo trước khi chuyển hoạt động, không ép ăn khi trẻ sắp nôn, hoặc dùng một câu ngắn khi trẻ cần dừng.
Khi yêu cầu cụ thể, người thân dễ làm hơn. Câu xin ông bà hỗ trợ phát triển cho con quá rộng. Câu khi con bịt tai, mình đưa con ra chỗ yên tĩnh trước rồi nói chuyện sau rõ hơn nhiều.
Nếu người thân chăm trẻ thường xuyên, cha mẹ có thể viết hoặc in một hướng dẫn ngắn bằng tiếng Việt. Hướng dẫn nên nói điều nên làm, điều không nên làm và khi nào cần gọi cha mẹ. Càng ít chữ và càng thực tế càng tốt.
Giữ trẻ ở trung tâm cuộc trao đổi
Tranh luận giữa người lớn rất dễ biến thành ai đúng ai sai. Khi cuộc nói chuyện căng, nên quay lại câu hỏi điều gì giúp trẻ an toàn, bình tĩnh và học được kỹ năng hơn. Trẻ không cần người lớn thống nhất mọi quan điểm, nhưng cần người lớn không kéo trẻ vào xung đột.
Nếu trẻ đã đủ lớn, người lớn nên chú ý không bàn về khó khăn của trẻ như thể trẻ không có mặt. Những câu như nó có vấn đề, nó làm khổ cả nhà có thể để lại tổn thương. Có thể nói cùng một thông tin bằng cách tôn trọng hơn, như con đang cần người lớn báo trước rõ hơn.
Khi ông bà và người thân hiểu hơn, gia đình có thêm đồng minh. Hỗ trợ phát triển không chỉ diễn ra trong phòng trị liệu, mà trong chính những mối quan hệ thân thuộc nhất của trẻ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả hỗ trợ gia đình, căng thẳng người chăm sóc và nhu cầu chia sẻ thông tin trong chăm sóc trẻ có nhu cầu hỗ trợ.