Tình bạn ở trường không tự động xảy ra chỉ vì trẻ ngồi cùng lớp. Một số trẻ cần nhiều hỗ trợ hơn để bắt đầu chơi, duy trì trò chơi, hiểu luật xã hội hoặc được bạn nhìn nhận như thành viên có giá trị. Nếu chỉ nói trẻ phải hòa đồng hơn, người lớn có thể bỏ qua vai trò của môi trường.
Hỗ trợ tình bạn là một phần quan trọng của giáo dục hòa nhập. Trẻ không chỉ cần học bài, mà cần có cơ hội thuộc về nhóm, chia sẻ niềm vui và được bạn bè hiểu.
Tạo hoạt động có vai trò rõ
Trẻ dễ tham gia hơn khi hoạt động có luật đơn giản, vai trò rõ và thời gian vừa phải. Ví dụ, cùng xây khối, tưới cây, chuyền bóng, chơi trò có lượt hoặc làm nhiệm vụ nhóm nhỏ. Nếu hoạt động quá mở, trẻ khó giao tiếp có thể không biết bắt đầu.
Giáo viên có thể sắp xếp bạn đồng hành phù hợp, nhưng cần tránh biến một bạn thành người chăm sóc cố định. Tình bạn cần có sự vui thích và tương hỗ, không chỉ là giúp đỡ một chiều.
Gia đình có thể hỏi giáo viên trẻ thường chơi với ai, chơi trong tình huống nào tốt hơn và điều gì làm trẻ bị tách khỏi nhóm.
Dạy kỹ năng xã hội trong tình huống thật
Trẻ có thể cần học cách xin chơi cùng, chờ lượt, nói không, dừng khi bạn không thích hoặc nhờ người lớn. Những kỹ năng này nên được dạy trong tình huống thật, với lời ngắn và hỗ trợ vừa đủ.
Nếu trẻ dùng AAC, hình ảnh hoặc cử chỉ, bạn bè cũng cần được hướng dẫn cách chờ và đáp lại. Giao tiếp của trẻ không nên bị xem là không có giá trị chỉ vì khác lời nói thông thường.
Khi xung đột xảy ra, người lớn nên giúp trẻ hiểu tình huống mà không làm trẻ xấu hổ. Mục tiêu là xây kỹ năng quan hệ, không chỉ chấm dứt tiếng ồn trong lớp.
Thuộc về nhóm là trách nhiệm của môi trường
Một trẻ có thể có khó khăn xã hội thật, nhưng điều đó không có nghĩa trẻ phải tự mình tạo tình bạn. Lớp học cần văn hóa tôn trọng khác biệt. Giáo viên có thể làm mẫu cách nói, cách mời, cách giúp và cách bảo vệ nhau khỏi trêu chọc.
Gia đình cũng có thể tạo cơ hội nhỏ ngoài lớp, như mời một bạn chơi hoạt động ngắn, nếu trẻ và gia đình sẵn sàng. Không cần ép trẻ có nhiều bạn ngay. Một quan hệ an toàn và tích cực đã rất quý.
Tình bạn không phải phần phụ của hỗ trợ phát triển. Với trẻ, được chơi và được thuộc về là một phần của chất lượng sống.
Quan sát nơi tình bạn dễ bắt đầu nhất
Không phải trẻ nào cũng kết bạn tốt trong giờ ra chơi tự do. Có trẻ dễ chơi khi hoạt động có đồ vật chung, có trẻ dễ nói chuyện khi đi cùng một bạn, có trẻ chỉ mở lời sau khi đã quen lịch và không gian. Trường học nên quan sát nơi nào trẻ có nhiều cơ hội thành công nhất thay vì chỉ ghi rằng trẻ không chủ động.
Gia đình có thể chia sẻ sở thích thật của trẻ với giáo viên. Một chủ đề như tàu điện, vẽ, âm nhạc, động vật, trò chơi hoặc chăm sóc cây có thể trở thành cầu nối. Khi hoạt động bắt đầu từ sở thích thật, trẻ dễ được nhìn như một người bạn có điều để chia sẻ.
Hỗ trợ bạn cùng lớp hiểu cách giao tiếp khác biệt
Nếu trẻ dùng ít lời, AAC, cử chỉ hoặc cần thêm thời gian trả lời, bạn cùng lớp cần được hướng dẫn ở mức phù hợp. Giáo viên có thể làm mẫu cách chờ, cách đưa lựa chọn, cách hỏi lại nhẹ nhàng và cách không nói thay trẻ. Điều này giúp quan hệ bớt một chiều.
Hỗ trợ bạn bè không có nghĩa là công khai thông tin riêng tư của trẻ. Nhà trường cần tôn trọng điều gia đình và trẻ đồng ý chia sẻ. Có thể dạy cả lớp về nhiều cách giao tiếp và tôn trọng khác biệt mà không cần nêu chẩn đoán của một học sinh cụ thể.
Can thiệp sớm khi tình bạn biến thành phụ thuộc hoặc lợi dụng
Một trẻ cần hỗ trợ có thể bám quá chặt vào một bạn duy nhất, hoặc ngược lại bị một bạn kiểm soát, trêu chọc, sai khiến. Người lớn không nên chỉ nhìn thấy rằng trẻ có bạn rồi yên tâm. Cần xem quan hệ đó có vui, có tôn trọng và có quyền nói không hay không.
Khi có dấu hiệu mất cân bằng, giáo viên có thể mở rộng nhóm bạn, tạo hoạt động có nhiều vai trò và dạy cách từ chối an toàn. Gia đình cũng nên hỏi trẻ cảm thấy thế nào sau khi chơi với bạn, vì có trẻ không biết gọi tên việc mình bị đối xử không công bằng.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả tình bạn, hòa nhập xã hội, hỗ trợ bạn bè và phòng ngừa bắt nạt trong trường học.