Khi trẻ ăn rất ít món, thường ho sặc, nôn, tránh kết cấu thức ăn hoặc bữa ăn kéo dài trong căng thẳng, gia đình có thể được gợi ý tìm trị liệu ăn uống. Đây là lĩnh vực cần thận trọng, vì ăn uống liên quan đến an toàn nuốt, sức khỏe, dinh dưỡng, cảm giác và quan hệ gia đình.
Trị liệu ăn uống không nên chỉ nhằm làm trẻ ăn thật nhiều món mới. Mục tiêu sâu hơn là giúp trẻ ăn uống an toàn hơn, tham gia bữa ăn tốt hơn và giảm căng thẳng cho cả trẻ lẫn người chăm sóc.
Trước hết cần xem an toàn và sức khỏe
Nếu trẻ thường xuyên ho, sặc, thở khó, tím tái, nôn nhiều, đau khi ăn, tăng cân kém, giảm cân hoặc mất nước, gia đình cần trao đổi với bác sĩ và chuyên viên phù hợp. Những dấu hiệu này không nên được xử lý như kén ăn thông thường.
Nhà ngôn ngữ trị liệu, nhà hoạt động trị liệu, bác sĩ, chuyên viên dinh dưỡng và các chuyên viên khác có thể cùng tham gia tùy tình huống. Cần xem trẻ nhai, nuốt, điều khiển thức ăn, chịu cảm giác, tư thế ngồi và tình trạng y tế.
Gia đình không nên tự thử kỹ thuật liên quan đến nuốt nếu chưa được hướng dẫn. An toàn của trẻ là nền của mọi mục tiêu ăn uống.
Bữa ăn là quan hệ, không chỉ là lượng thức ăn
Nếu mỗi bữa ăn là ép, dọa, mặc cả hoặc làm trẻ khóc, trẻ có thể càng sợ thức ăn. Trị liệu ăn uống có trách nhiệm cần nhìn cả trải nghiệm của trẻ và gia đình. Ăn là hoạt động xã hội, văn hóa và cảm giác, không chỉ là đưa calo vào cơ thể.
Một số trẻ cần làm quen với thức ăn qua nhìn, ngửi, chạm hoặc chơi ngoài bữa ăn trước khi ăn thật. Một số trẻ cần điều chỉnh tư thế, kích thước miếng, kết cấu hoặc môi trường. Một số gia đình cần giảm áp lực và chọn mục tiêu rất nhỏ.
Tiến triển có thể là trẻ ngồi yên hơn trong bữa ăn, chấp nhận thức ăn mới trên bàn, hoặc bớt hoảng khi thấy món lạ. Những bước này có giá trị.
Gia đình cần kế hoạch thực tế
Một kế hoạch trị liệu ăn uống nên phù hợp với món ăn, lịch sinh hoạt và văn hóa gia đình. Với gia đình Việt, cơm, canh, món nước, mùi gia vị và bữa ăn chung có ý nghĩa riêng. Hỗ trợ không nên biến bữa ăn gia đình thành một mô hình xa lạ nếu không cần.
Gia đình nên hỏi chuyên viên mục tiêu ưu tiên là an toàn, dinh dưỡng, mở rộng kết cấu, tăng tham gia hay giảm căng thẳng. Mỗi mục tiêu sẽ có cách làm khác nhau.
Khi bữa ăn bớt là chiến trường, trẻ có nhiều cơ hội học ăn hơn. Gia đình cũng có thêm sức để duy trì hỗ trợ lâu dài.
Phân biệt kén ăn, khó ăn và nguy cơ y tế
Không phải trẻ ăn ít món nào cũng cần trị liệu chuyên sâu, nhưng cũng không nên xem mọi khó khăn là kén ăn bình thường. Nếu trẻ chỉ chọn một số món nhưng vẫn tăng trưởng ổn, vui vẻ trong bữa ăn và có thể thử dần, cách hỗ trợ có thể nhẹ hơn. Nếu trẻ ho sặc, đau, nôn nhiều, sụt cân, mất nước hoặc bữa ăn kéo dài trong sợ hãi, cần ưu tiên đánh giá an toàn.
Gia đình nên ghi lại trẻ ăn được kết cấu nào, uống thế nào, có ho khi uống nước không, bữa ăn kéo dài bao lâu và món nào làm trẻ căng thẳng nhất. Những thông tin này giúp chuyên viên không chỉ nghe một câu chung là trẻ kén ăn.
Tránh dùng áp lực làm trẻ mất tín hiệu cơ thể
Ép trẻ ăn thêm một miếng, dọa, đánh lạc hướng quá mức hoặc mặc cả liên tục có thể làm trẻ khó nhận ra đói, no, buồn nôn hoặc sợ. Với trẻ có khác biệt cảm giác, áp lực mạnh còn có thể khiến thức ăn mới trở thành trải nghiệm nguy hiểm trong trí nhớ.
Điều này không có nghĩa là gia đình bỏ mặc dinh dưỡng. Nó có nghĩa là kế hoạch ăn uống cần vừa bảo vệ sức khỏe, vừa giữ bữa ăn đủ an toàn để trẻ còn khả năng học. Nếu dinh dưỡng đang là nguy cơ, gia đình nên làm việc với bác sĩ và chuyên viên phù hợp thay vì tự chịu áp lực một mình.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả khó khăn ăn uống, an toàn nuốt, mốc ăn nuốt và trị liệu ăn uống cho trẻ.