Chẩn đoán phát triển có thể làm một gia đình nhẹ nhõm vì cuối cùng có lời giải thích. Nhưng nó cũng có thể tạo mâu thuẫn. Một người muốn can thiệp sớm, người khác phủ nhận. Một người tự trách, người khác trách cách nuôi dạy. Ông bà có thể lo mất mặt, còn cha mẹ có thể lo tương lai của trẻ. Những phản ứng này thường xuất hiện khi gia đình sợ điều chưa biết.
Điều quan trọng là không để cuộc tranh luận về tên chẩn đoán làm chậm hỗ trợ cần thiết cho trẻ. Chẩn đoán, nếu có, nên là cầu nối đến hiểu biết và hỗ trợ, không phải vũ khí trong tranh cãi gia đình.
Cảm xúc và thông tin cần được tách ra
Gia đình có thể buồn, giận, sợ hoặc không tin ngay. Những cảm xúc này cần được nhìn nhận. Nhưng thông tin chuyên môn vẫn cần được đọc kỹ: trẻ đang mạnh ở đâu, khó ở đâu, kết quả đánh giá có giới hạn gì và hỗ trợ nào được khuyến nghị.
Nếu người lớn chỉ tranh luận rằng chẩn đoán đúng hay sai, trẻ có thể mất cơ hội nhận điều chỉnh trong đời sống hằng ngày. Ngay cả khi gia đình chưa thống nhất về tên gọi, họ vẫn có thể thống nhất một số hỗ trợ cụ thể: nói câu ngắn hơn, báo trước thay đổi, giảm tiếng ồn, dùng hình ảnh hoặc trao đổi với trường.
Tách cảm xúc khỏi thông tin không có nghĩa bỏ qua cảm xúc. Nó có nghĩa không để cảm xúc quyết định mọi hành động trong lúc gia đình còn hoang mang.
Tránh dùng chẩn đoán để trách nhau
Câu nói như "tại anh", "tại em", "tại ông bà chiều" thường làm gia đình đóng lại. Phần lớn khó khăn phát triển không thể giải thích bằng một lỗi nuôi dạy đơn giản. Cách hỏi hữu ích hơn là từ bây giờ trẻ cần gì và người lớn có thể chia phần hỗ trợ ra sao.
Gia đình cũng nên tránh dùng chẩn đoán để hạ thấp trẻ. Trẻ không phải là tên chẩn đoán. Trẻ vẫn có sở thích, điểm mạnh, tính cách, quan hệ và quyền được tôn trọng. Nếu người lớn nói về chẩn đoán như điều xấu hổ, trẻ có thể học rằng một phần của mình là điều cần giấu.
Nếu mâu thuẫn quá căng, gia đình có thể cần người thứ ba như chuyên viên, nhà tâm lý, bác sĩ hoặc người tư vấn để điều phối cuộc nói chuyện. Người thứ ba không nên đứng về phe nào, mà giúp mọi người quay lại nhu cầu của trẻ.
Mỗi thành viên có thể cần thời gian khác nhau
Không phải ai trong gia đình cũng chấp nhận thông tin cùng tốc độ. Một người có thể muốn đọc nhiều tài liệu ngay. Người khác cần thời gian im lặng. Ông bà có thể hiểu khó nếu thuật ngữ mới hoặc khác với cách họ từng nuôi con. Sự khác biệt này không nên biến thành cuộc thi ai thương trẻ hơn.
Gia đình có thể bắt đầu bằng thông tin nhỏ và cụ thể. Thay vì yêu cầu mọi người hiểu toàn bộ chẩn đoán, hãy nói trẻ cần được báo trước khi thay đổi, cần người lớn không mắng trước mặt người khác, hoặc cần hỗ trợ giao tiếp khi quá tải. Hỗ trợ cụ thể thường dễ được chấp nhận hơn tranh luận trừu tượng.
Khi mọi người thấy một điều chỉnh nhỏ giúp trẻ ổn hơn, họ có thể dần mở lòng với thông tin chuyên môn.
Trẻ cần nghe thông điệp thống nhất
Trẻ không nên nghe người lớn nói chẩn đoán như điều xấu hổ hoặc như lý do để cãi nhau. Dù gia đình còn đang xử lý cảm xúc, trẻ vẫn cần được nhìn bằng điểm mạnh và nhu cầu hỗ trợ. Thông điệp an toàn có thể là gia đình đang học cách hiểu con hơn, con không có lỗi, và người lớn sẽ cùng tìm cách giúp.
Với trẻ lớn hơn, cần giải thích ở mức phù hợp. Không nên giấu mọi thứ nếu trẻ đã cảm nhận mình khác bạn bè, nhưng cũng không nên đưa thông tin quá nặng mà không có hỗ trợ. Trẻ cần biết chẩn đoán dùng để hiểu nhu cầu và tiếp cận hỗ trợ, không phải để định nghĩa toàn bộ tương lai.
Khi người lớn chưa thống nhất, ít nhất họ nên thống nhất không nói những câu làm trẻ thấy mình là gánh nặng.
Tập trung vào bước hỗ trợ hiện tại
Một gia đình có thể cần thời gian dài để hiểu chẩn đoán. Trong thời gian đó, vẫn có những việc có thể làm: ghi lại tình huống khó, trao đổi với trường, hỏi chuyên viên về mục tiêu ưu tiên, điều chỉnh môi trường, và chăm sóc sức khỏe tinh thần của người chăm sóc.
Nếu gia đình tập trung vào một bước nhỏ, mâu thuẫn có thể bớt xoay vòng. Câu hỏi "tuần này điều gì giúp trẻ bớt quá tải hơn" thường dễ trả lời hơn câu hỏi "tương lai con sẽ thế nào". Tương lai quan trọng, nhưng hỗ trợ bắt đầu từ hiện tại.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ gia đình, sức khỏe tinh thần và trẻ khuyết tật.