Khi trẻ có khó khăn phát triển, gia đình thường nhận rất nhiều lời khuyên. Có người bảo cứ kệ rồi lớn sẽ hết. Có người bảo phải trị liệu thật nhiều. Có người gửi bài thuốc, khóa học, video hoặc lời phán xét về cách nuôi con. Một số lời khuyên xuất phát từ quan tâm, nhưng vẫn có thể làm cha mẹ mệt và trẻ bị nhìn sai.
Gia đình cần ranh giới để bảo vệ thông tin, thời gian và sự bình tĩnh của mình.
Không phải lời khuyên nào cũng cần phản hồi ngay
Cha mẹ có thể chọn câu trả lời ngắn như cảm ơn, gia đình đang trao đổi với chuyên viên, hoặc mình sẽ kiểm tra thêm trước khi quyết định. Không cần tranh luận với mọi người, nhất là khi người kia không thật sự lắng nghe.
Ranh giới không có nghĩa là cắt đứt mọi quan hệ. Có những người thân cần được giải thích vì họ chăm trẻ. Có những người chỉ cần biết vài nguyên tắc an toàn. Có những người không cần biết chẩn đoán hay hồ sơ riêng của trẻ.
Gia đình nên thống nhất trước thông tin nào có thể chia sẻ, thông tin nào chỉ nói với trường, bác sĩ hoặc chuyên viên. Điều này đặc biệt quan trọng khi có người hay đăng ảnh, kể chuyện của trẻ lên mạng hoặc dùng khó khăn của trẻ làm chuyện bàn tán.
Kiểm tra lời khuyên bằng câu hỏi thực tế
Khi nhận một lời khuyên, gia đình có thể hỏi nguồn này từ đâu, có phù hợp với tuổi và tình trạng của con không, có nguy cơ gì không, có làm chậm việc khám hoặc tư vấn cần thiết không, và có tôn trọng trẻ không. Nếu một lời khuyên hứa kết quả chắc chắn hoặc làm cha mẹ thấy tội lỗi nặng nề, cần thận trọng.
Với người thân gần, ranh giới có thể đi cùng lời mời hợp tác. Ví dụ, gia đình có thể nói điều giúp con nhất lúc này là báo trước khi có tiếng ồn, hoặc khi con khóc xin đừng mắng mà gọi cha mẹ. Câu cụ thể dễ giúp hơn lời yêu cầu chung chung là hãy hiểu cho con.
Gia đình không thể kiểm soát mọi lời người khác nói. Nhưng gia đình có thể quyết định lời nào được đi vào kế hoạch hỗ trợ của trẻ.
Ranh giới nên được thống nhất giữa những người chăm sóc chính. Nếu một người chia sẻ toàn bộ hồ sơ cho họ hàng còn người kia muốn giữ riêng tư, gia đình sẽ dễ xung đột. Hãy quyết định trước ai được biết thông tin y tế, ai được biết lịch trị liệu, ai được xem video của trẻ và điều gì không đăng lên mạng.
Với lời khuyên có vẻ nguy hiểm, như ngưng thuốc, bỏ khám, dùng phương pháp không rõ nguồn hoặc ép trẻ chịu đau để tiến bộ, gia đình nên dừng lại và hỏi chuyên viên đáng tin. Lịch sự với người khuyên không quan trọng hơn an toàn của trẻ. Một câu ngắn như gia đình sẽ kiểm tra với bác sĩ trước là đủ để giữ ranh giới.
Ranh giới cần có câu nói sẵn để dùng lúc mệt
Khi cha mẹ đã quá mệt, rất khó nghĩ ra câu trả lời mềm mà vẫn rõ. Gia đình có thể chuẩn bị trước vài câu ngắn. Với người thân hay hỏi chẩn đoán, có thể nói gia đình chỉ chia sẻ phần cần thiết để chăm con. Với người gửi phương pháp lạ, có thể nói gia đình sẽ kiểm tra nguồn chuyên môn trước. Với người phán xét, có thể nói mình không bàn chuyện này trước mặt con.
Những câu này không cần giải thích dài. Ranh giới càng dài càng dễ bị kéo vào tranh luận. Điều quan trọng là người chăm sóc chính thống nhất cùng một cách nói, để trẻ không thấy người lớn bị cuốn vào những cuộc bàn tán về mình.
Vẫn cần giữ một vài cánh cửa hỗ trợ mở
Đặt ranh giới không có nghĩa là tự cô lập. Có những người thân nếu được hướng dẫn cụ thể có thể trở thành nguồn hỗ trợ tốt, như đưa đón, trông trẻ trong thời gian ngắn, nấu bữa ăn hoặc ngồi cùng anh chị em. Gia đình có thể không chia sẻ toàn bộ hồ sơ, nhưng vẫn nói rõ việc nào người đó có thể giúp.
Cách phân biệt hữu ích là xem lời khuyên có đi kèm sự tôn trọng và hành động thực tế không. Người luôn làm gia đình thấy tội lỗi có thể cần ranh giới chặt hơn. Người sẵn sàng học cách hỗ trợ trẻ an toàn có thể được chia sẻ một phần thông tin cần thiết. Ranh giới tốt giúp gia đình bớt bị tổn thương nhưng vẫn giữ được mạng lưới có ích.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ người chăm sóc, kỳ thị và thông tin cho gia đình trẻ khuyết tật.