Nhại lời là khi trẻ lặp lại từ, câu hoặc đoạn lời đã nghe. Trẻ có thể lặp lại ngay sau khi người lớn nói, hoặc lặp lại câu từ video, sách, bài hát hay một cuộc trò chuyện trước đó. Nhiều gia đình lo rằng nhại lời là vô nghĩa hoặc là dấu hiệu trẻ không hiểu gì.
Thực tế cần nhìn cẩn thận hơn. Lặp lại lời có thể xuất hiện trong quá trình học ngôn ngữ của trẻ nhỏ, và cũng thường gặp ở một số trẻ tự kỷ hoặc trẻ có khác biệt phát triển. Điều quan trọng là xem trẻ lặp lại trong bối cảnh nào, với cảm xúc gì và lời lặp lại có thể đang phục vụ chức năng giao tiếp nào.
Nhại lời có thể mang thông điệp
Một trẻ có thể lặp lại câu muốn uống nước không vì đó là cách trẻ xin nước. Một trẻ có thể nói câu từ hoạt hình khi vui, khi lo hoặc khi muốn bắt đầu trò chơi quen. Một câu nghe có vẻ không liên quan đôi khi lại gắn với ký ức hoặc cảm xúc cụ thể của trẻ.
Nếu người lớn chỉ nói đừng nhại nữa, trẻ mất một cách biểu đạt đang có. Thay vào đó, gia đình có thể thử hiểu ý nghĩa. Trẻ nói câu đó khi muốn gì, sau sự kiện nào, với nét mặt ra sao, và điều gì xảy ra nếu người lớn đáp lại.
Không phải mọi nhại lời đều có thông điệp rõ ràng ngay. Nhưng thái độ tìm hiểu thường hữu ích hơn thái độ coi tất cả là vô nghĩa.
Người lớn có thể đáp lại và làm mẫu lời phù hợp hơn
Khi trẻ nhại lời, người lớn có thể đáp lại ý định có thể có và làm mẫu câu ngắn hơn, phù hợp hơn. Nếu trẻ lặp lại con muốn bánh không khi nhìn bánh, người lớn có thể nói con muốn bánh, rồi chờ trẻ phản ứng. Nếu trẻ lặp câu từ video khi phấn khích, người lớn có thể tham gia cảm xúc trước rồi thêm lời đời thường.
Mục tiêu không phải là cắt bỏ mọi lời lặp lại. Mục tiêu là giúp trẻ có thêm cách giao tiếp linh hoạt hơn. Trẻ cần được hiểu trước khi được yêu cầu thay đổi.
Với trẻ dùng nhiều câu dài học thuộc, chuyên viên ngôn ngữ có thể giúp gia đình phân tích mẫu lời và xây câu chức năng hơn trong sinh hoạt.
Nhại lời không đủ để kết luận chẩn đoán
Nhại lời có thể gặp trong tự kỷ, nhưng không phải cứ nhại lời là tự kỷ. Chẩn đoán cần xem nhiều lĩnh vực như giao tiếp xã hội, hành vi lặp lại, sở thích, cảm giác, phát triển và ảnh hưởng đến đời sống. Gia đình không nên tự kết luận chỉ từ một biểu hiện.
Tuy vậy, nếu trẻ nhại lời nhiều nhưng ít dùng lời để yêu cầu, từ chối, chia sẻ, trả lời linh hoạt hoặc tương tác qua lại, gia đình nên trao đổi với nhà ngôn ngữ trị liệu hoặc nơi tư vấn phát triển. Cần hiểu trẻ đang dùng lời như thế nào và cần hỗ trợ gì để giao tiếp hiệu quả hơn.
Nhìn nhại lời bằng sự tò mò giúp người lớn bớt vội dập tắt. Đằng sau câu lặp lại có thể là một con đường giao tiếp đang cần được mở rộng.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả nhại lời, giao tiếp trong tự kỷ và vai trò của nhà ngôn ngữ trị liệu.