Khi con gặp khó khăn phát triển, gia đình thường nghe rất nhiều lời giới thiệu về phương pháp mới, trung tâm mới hoặc bài tập được nói là “hiệu quả nhanh”. Trong bối cảnh đó, từ “bằng chứng” rất quan trọng, nhưng nếu hiểu quá hẹp thì gia đình có thể nghĩ rằng chỉ cần có một nghiên cứu là đủ để áp dụng cho mọi trẻ.
Trong thực hành chuyên môn, thực hành dựa trên bằng chứng không chỉ là đọc kết quả nghiên cứu. Nó còn cần kinh nghiệm lâm sàng của chuyên viên, giá trị và ưu tiên của gia đình, đặc điểm của trẻ, nguồn lực thực tế và văn hóa của môi trường sống.
Bằng chứng không phải là lời bảo đảm tuyệt đối
Một phương pháp có nghiên cứu hỗ trợ vẫn không có nghĩa là mọi trẻ đều tiến bộ theo cùng một cách. Nghiên cứu thường mô tả kết quả trung bình của một nhóm, trong khi mỗi trẻ có hồ sơ phát triển, sức khỏe, cảm giác, ngôn ngữ, quan hệ gia đình và môi trường học tập khác nhau.
Vì vậy, câu hỏi không chỉ là “phương pháp này có bằng chứng không”, mà còn là “bằng chứng đó liên quan đến nhóm trẻ nào, mục tiêu nào, độ tuổi nào và điều kiện thực hiện nào”. Nếu một quảng cáo chỉ nhấn mạnh kết quả mà không nói rõ giới hạn, gia đình nên thận trọng.
Gia đình cần biết mục tiêu trước khi chọn phương pháp
Một hỗ trợ tốt nên bắt đầu từ nhu cầu cụ thể của trẻ trong đời sống. Ví dụ, mục tiêu có thể là trẻ dễ chuyển hoạt động hơn, giao tiếp nhu cầu rõ hơn, tham gia lớp học ít căng thẳng hơn hoặc có thêm cách tự trấn an khi quá tải.
Khi mục tiêu rõ, gia đình và chuyên viên dễ đánh giá phương pháp có phù hợp hay không. Nếu mục tiêu chỉ được viết chung chung như “cải thiện toàn diện” hoặc “hết hành vi khó”, việc theo dõi tiến trình sẽ mơ hồ và dễ dẫn đến kỳ vọng quá mức.
Theo dõi tiến trình là một phần của bằng chứng
Trong hỗ trợ phát triển, bằng chứng không chỉ nằm trên giấy nghiên cứu. Gia đình cần quan sát xem trẻ có bớt căng thẳng không, kỹ năng mới có dùng được trong sinh hoạt thật không, người lớn có duy trì được cách hỗ trợ không và trẻ có được tôn trọng trong quá trình học không.
Nếu sau một thời gian phù hợp mà trẻ mệt hơn, sợ hơn, tránh né nhiều hơn hoặc gia đình bị áp lực quá mức, đó là dữ liệu quan trọng. Khi ấy cần trao đổi lại với chuyên viên, điều chỉnh mục tiêu hoặc xem xét phương pháp khác.
Chọn cách hỗ trợ khi thông tin còn chưa chắc chắn
Không phải lĩnh vực nào cũng có nghiên cứu mạnh như nhau. Có những hoạt động hữu ích trong thực tế nhưng bằng chứng còn đang phát triển. Trong trường hợp đó, cách an toàn hơn là bắt đầu nhỏ, giải thích rõ mục đích, theo dõi phản ứng của trẻ và không dùng phương pháp như một lời hứa chắc chắn.
Gia đình cũng nên hỏi chuyên viên vì sao phương pháp được chọn, có lựa chọn thay thế nào, rủi ro là gì và khi nào cần dừng hoặc đổi hướng. Một chuyên viên đáng tin cậy thường có thể nói cả điểm mạnh lẫn giới hạn của cách làm.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách hiểu về thực hành dựa trên bằng chứng và giới hạn của thông tin can thiệp.