Lễ hội cộng đồng có thể là trải nghiệm rất giàu ý nghĩa với trẻ. Trẻ được nhìn thấy âm nhạc, đồ ăn, trang phục, trò chơi, hàng xóm và văn hóa địa phương trong đời sống thật. Nhưng với trẻ cần hỗ trợ phát triển, cùng một lễ hội cũng có thể mang quá nhiều kích thích: loa lớn, trống, ánh sáng nhấp nháy, đám đông, hàng chờ dài, mùi thức ăn, người lạ chạm vào và lịch trình khó đoán.
Gia đình không nhất thiết phải tránh mọi lễ hội. Điều cần làm là chuẩn bị để trẻ có lựa chọn, có thông tin trước, có chỗ nghỉ và có cách rời đi trước khi quá tải. Khi kế hoạch đủ rõ, lễ hội có thể trở thành cơ hội tham gia cộng đồng thay vì một thử thách chịu đựng.
Tìm hiểu môi trường trước khi quyết định
Trước khi đi, gia đình nên xem lễ hội diễn ra ở đâu, thời điểm nào đông nhất, có hoạt động nào gây tiếng ồn lớn, có pháo hoa hoặc ánh sáng mạnh không, toilet ở đâu, lối ra ở đâu và có góc nào ít người hơn không. Nếu có bản đồ hoặc lịch chương trình, hãy xem cùng trẻ bằng cách đơn giản.
Với trẻ nhạy âm, thông tin về loa, trống, còi hoặc pháo hoa đặc biệt quan trọng. Với trẻ dễ chạy khỏi người lớn, cần chú ý hàng rào, đường xe, dòng người và điểm hẹn nếu lạc. Với trẻ khó ăn món lạ, gia đình có thể chuẩn bị đồ ăn quen hoặc biết trước nơi có thể nghỉ ăn.
Quyết định tham gia không nên chỉ dựa vào việc sự kiện có vui hay không. Nên dựa vào câu hỏi trẻ có thể tiếp cận sự kiện này trong điều kiện nào. Có trẻ phù hợp đi lúc vừa mở cửa, khi còn vắng. Có trẻ chỉ nên đứng xem từ xa. Có trẻ cần thử mười lăm phút rồi về.
Dự báo cho trẻ bằng cách trẻ hiểu được
Nói trước với trẻ rằng "mình đi lễ hội" có thể chưa đủ. Trẻ cần biết cụ thể hơn: sẽ đi bằng gì, có ai đi cùng, ở đó có gì, hoạt động nào sẽ thử, nếu ồn thì làm gì, khi nào được nghỉ và khi nào về. Gia đình có thể dùng ảnh, lịch hình ảnh, câu chuyện xã hội ngắn hoặc lựa chọn bằng tranh.
Dự báo cũng nên nói thật về phần khó. Nếu có thể có tiếng trống lớn, hãy nói trước rằng âm thanh có thể to và trẻ có thể đeo tai nghe hoặc ra chỗ yên hơn. Nếu phải xếp hàng, hãy nói trẻ có thể chờ bao lâu và được làm gì trong lúc chờ. Trẻ được chuẩn bị thường ít hoảng hơn khi điều khó xảy ra.
Với trẻ lớn hơn, người lớn có thể cùng lập kế hoạch. Trẻ muốn xem gian hàng nào, không muốn làm gì, dấu hiệu nào cho thấy cần nghỉ, và trẻ muốn báo bằng lời hay bằng cử chỉ. Khi trẻ có quyền tham gia vào kế hoạch, trẻ học tự nhận biết nhu cầu của mình.
Chọn mục tiêu nhỏ và kết thúc trước khi quá tải
Không cần đi hết lễ hội. Một mục tiêu hợp lý có thể là xem một gian hàng, ăn một món quen, gặp một người, đi dạo một vòng ngắn hoặc nghe nhạc từ xa. Khi mục tiêu nhỏ, gia đình dễ cảm thấy buổi đi đã thành công dù không ở lại lâu.
Nhiều trẻ có vẻ ổn lúc đầu nhưng quá tải sau một khoảng thời gian. Gia đình nên theo dõi dấu hiệu sớm như bịt tai, bám chặt, hỏi đi về, chạy liên tục, khó nghe lời, nói nhanh hơn, im lặng bất thường hoặc bắt đầu đẩy người khác. Khi thấy dấu hiệu, nghỉ sớm tốt hơn chờ đến khủng hoảng.
Kết thúc tốt là một kỹ năng. Nếu trẻ rời lễ hội khi vẫn còn tương đối ổn, lần sau trẻ có thể nhớ đó là trải nghiệm có thể kiểm soát. Nếu luôn rời đi sau khi trẻ đã vỡ òa, lễ hội dễ trở thành ký ức đáng sợ.
Chuẩn bị bộ hỗ trợ cảm giác và an toàn
Bộ hỗ trợ không cần phức tạp. Tùy trẻ, gia đình có thể mang tai nghe giảm ồn, mũ, kính râm, nước, khăn, đồ ăn quen, vật trấn an, thẻ thông tin liên hệ, thuốc hoặc vật dụng y tế cần thiết theo hướng dẫn của gia đình, và một hoạt động nhỏ để chờ. Quan trọng là người lớn biết dùng lúc nào, không chỉ mang theo cho yên tâm.
Nếu trẻ có nguy cơ đi lạc, gia đình nên thống nhất ai đi cạnh trẻ, ảnh chụp trang phục của trẻ hôm đó, điểm hẹn, và cách nhờ ban tổ chức hỗ trợ. Không nên chỉ dặn trẻ "đừng chạy" nếu trẻ dễ bị cuốn theo kích thích. Kế hoạch an toàn phải dựa trên hành vi thật của trẻ.
Với trẻ không nói hoặc khó nói khi căng thẳng, một thẻ nhỏ ghi nhu cầu cơ bản có thể hữu ích. Thẻ có thể nói trẻ cần thời gian yên tĩnh, có thể không trả lời ngay, hoặc cần liên hệ người chăm sóc. Thông tin nên đủ để hỗ trợ an toàn, không tiết lộ quá nhiều riêng tư.
Cộng đồng cũng có thể làm lễ hội dễ tiếp cận hơn
Không phải mọi trách nhiệm đều nằm ở gia đình. Ban tổ chức lễ hội có thể hỗ trợ bằng thông tin rõ ràng: bản đồ dễ đọc, lịch hoạt động, cảnh báo thời điểm có tiếng ồn lớn, nơi nghỉ tạm, lối đi ít đông hơn và người liên hệ khi cần hỗ trợ. Những điều chỉnh này không chỉ có ích cho trẻ khuyết tật, mà còn cho người cao tuổi, trẻ nhỏ, người mang thai và nhiều gia đình khác.
Nếu có thể, sự kiện cộng đồng nên có khoảng thời gian ít kích thích hơn hoặc khu vực yên tĩnh. Nhân viên và tình nguyện viên cũng cần được hướng dẫn không phán xét khi một trẻ khóc, bịt tai, nằm xuống hoặc cần rời hàng chờ. Một câu hỏi như "gia đình cần chỗ yên hơn không" có ích hơn nhiều so với ánh nhìn khó chịu.
Lễ hội hòa nhập không phải là nơi mọi trẻ phải tham gia giống nhau. Đó là nơi có nhiều cách tham gia hợp lệ: xem từ xa, ở lại ngắn, đeo tai nghe, nghỉ giữa chừng, hoặc chỉ chọn một hoạt động.
Sau lễ hội, ghi lại điều đã học được
Sau khi về, gia đình có thể ghi lại thời điểm nào ổn, điều gì khó, hỗ trợ nào có ích và lần sau nên đổi gì. Nếu trẻ vui khi xem đèn nhưng sợ loa, lần sau có thể chọn vị trí xa loa. Nếu trẻ thích gian hàng nhưng khó chờ, có thể đi lúc vắng hơn. Nếu trẻ chỉ chịu được hai mươi phút, đó là thông tin quý, không phải thất bại.
Với trẻ, người lớn có thể nhắc lại thành công nhỏ: con đã đi cùng gia đình, con biết xin nghỉ, con đeo tai nghe khi ồn, hoặc con rời đi an toàn. Cách tổng kết này giúp trẻ xây cảm giác năng lực.
Lễ hội cộng đồng có thể trở thành một phần của đời sống hòa nhập khi người lớn chuẩn bị có thực tế. Trẻ không cần chứng minh mình chịu được mọi kích thích. Trẻ cần được tham gia theo mức của mình và được tôn trọng khi cơ thể nói rằng đã đủ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra quyền tham gia cộng đồng và hỗ trợ trẻ khuyết tật.