Chăm sóc và hỗ trợ một trẻ có nhu cầu phát triển có thể kéo dài nhiều năm. Gia đình phải theo dõi trường học, trị liệu, giấy tờ, hành vi, sức khỏe và cảm xúc của trẻ. Khi gánh nặng tích tụ mà ít người chia sẻ, người chăm sóc có thể kiệt sức.
Kiệt sức không phải là bằng chứng rằng phụ huynh không yêu con. Nó là tín hiệu cơ thể và tinh thần đang cần được hỗ trợ.
Nhiều người chăm sóc quen hoạt động trong trạng thái khẩn cấp đến mức không nhận ra mình đã cạn sức. Họ vẫn đưa con đi học, trả lời trường, chuẩn bị trị liệu và xử lý giấy tờ, nhưng bên trong không còn khoảng trống để hồi phục. Nhận ra kiệt sức sớm là cách bảo vệ cả người chăm sóc và trẻ.
Dấu hiệu có thể âm thầm
Người chăm sóc có thể dễ cáu hơn, khó ngủ, hay quên, không còn hứng thú với điều từng thích, đau đầu, đau dạ dày, cảm thấy tội lỗi khi nghỉ hoặc nghĩ mình không bao giờ làm đủ. Một số người vẫn làm mọi việc bên ngoài nhưng bên trong đã cạn năng lượng.
Nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân, làm hại người khác hoặc không thể bảo đảm an toàn cho trẻ, cần tìm hỗ trợ khẩn cấp ngay.
Một dấu hiệu khác là cảm giác mất kết nối với trẻ. Người chăm sóc có thể vẫn làm mọi việc đúng nhưng không còn thấy niềm vui, chỉ thấy trách nhiệm. Họ cũng có thể tránh gặp bạn bè, sợ mở tin nhắn từ trường, hoặc thấy mọi lời khuyên đều như thêm gánh nặng. Những dấu hiệu này đáng được lắng nghe.
Kiệt sức cũng có thể biểu hiện bằng cơ thể: đau lưng, đau đầu, rối loạn tiêu hóa, tim đập nhanh hoặc mệt không hồi phục. Không nên xem đây chỉ là chuyện tinh thần. Cơ thể đang báo rằng hệ thống hỗ trợ hiện tại không bền.
Nghỉ ngơi là một phần của kế hoạch hỗ trợ
Gia đình thường đặt lịch trị liệu cho trẻ nhưng không đặt lịch nghỉ cho người chăm sóc. Nghỉ ngơi không cần hoàn hảo. Có thể là nhờ người khác trông trẻ một lúc, giảm một việc không cấp bách, nói với chuyên viên rằng gia đình không duy trì nổi bài tập hiện tại.
Một kế hoạch hỗ trợ quá nặng khiến gia đình kiệt sức thì không bền, dù trên giấy rất đầy đủ.
Nghỉ ngơi không phải lúc nào cũng là đi du lịch hay có một ngày trống. Với nhiều gia đình, nghỉ ngơi có thể là bỏ bớt một bài tập không cấp bách, nhờ người khác đưa đón, chuẩn bị bữa ăn đơn giản hơn, hoặc nói với chuyên viên rằng tuần này chỉ làm được một việc. Những điều nhỏ này vẫn có giá trị nếu chúng giúp gia đình tiếp tục an toàn.
Người chăm sóc cũng cần được phép nói không. Không phải mọi lời khuyên, hoạt động, nhóm phụ huynh hay buổi trị liệu đều phù hợp vào mọi thời điểm. Nếu thêm một hỗ trợ làm gia đình kiệt sức hơn, cần xem lại cách tổ chức.
Chia gánh nặng thành việc có thể nhờ
Khi quá tải, người chăm sóc thường không biết phải nhờ gì. Có thể bắt đầu bằng cách gọi tên từng việc: trông trẻ một giờ, đi mua thuốc, đọc thư từ trường, đi cùng buổi khám, nấu một bữa, hoặc ngồi nghe mà không khuyên. Việc càng cụ thể, người khác càng dễ giúp.
Nếu gia đình sống xa người thân hoặc ở nước ngoài, nguồn hỗ trợ có thể là trường học, chuyên viên, nhóm cộng đồng, dịch vụ địa phương hoặc bạn bè đáng tin. Không phải nguồn nào cũng giải quyết được tất cả, nhưng một điểm tựa nhỏ vẫn tốt hơn chịu một mình.
Cần gọi tên nhu cầu của người chăm sóc
Trong buổi tư vấn, chuyên viên nên hỏi phụ huynh đang ngủ thế nào, có ai giúp không và điều gì đang quá tải. Hỏi như vậy không làm lệch khỏi trẻ; nó giúp bảo vệ hệ thống hỗ trợ quanh trẻ.
Khi người chăm sóc được nâng đỡ, trẻ cũng có môi trường an toàn hơn để phát triển.
Gia đình có thể chuẩn bị một câu nói sẵn khi cần báo động: hiện tại chúng tôi không duy trì được kế hoạch này, chúng tôi cần giảm việc hoặc cần thêm người hỗ trợ. Câu nói rõ ràng giúp cuộc tư vấn không chỉ xoay quanh việc trẻ cần gì, mà còn xem gia đình có đủ sức thực hiện không.
Nếu kiệt sức kéo dài, đi kèm trầm cảm, lo âu nặng, ý nghĩ tự làm hại hoặc nguy cơ bạo lực, cần tìm hỗ trợ chuyên môn. Chăm sóc người chăm sóc không phải là phần thưởng sau khi đã làm tốt mọi thứ. Nó là điều kiện để cả gia đình tiếp tục an toàn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra thông tin về người chăm sóc, stress và hỗ trợ gia đình.