Khi gia đình đang bình tĩnh, nhiều người nghĩ mình sẽ nhớ phải gọi ai nếu có chuyện. Nhưng trong lúc trẻ bùng nổ, đi lạc, sốt cao, trường gọi khẩn cấp hoặc cha mẹ kiệt sức, trí nhớ rất dễ rối. Một bản đồ hỗ trợ đơn giản giúp gia đình nhìn thấy mình không chỉ có một mình.
Bản đồ hỗ trợ không cần đẹp. Nó có thể là một tờ giấy, ghi chú điện thoại hoặc bảng dán trong nhà, miễn là dễ tìm và được cập nhật.
Chia hỗ trợ theo loại việc
Gia đình có thể nghĩ theo các nhóm: người thân có thể trông trẻ hoặc anh chị em, trường hoặc nhà trẻ, bác sĩ, nơi trị liệu, quầy tư vấn địa phương, người biết tiếng Nhật hoặc tiếng Việt, hàng xóm tin cậy, dịch vụ khẩn cấp và nhóm phụ huynh. Mỗi người hoặc nơi nên gắn với việc cụ thể, không chỉ ghi tên.
Ví dụ, một người có thể giúp đưa đón nhưng không phù hợp để nghe chuyện riêng. Một giáo viên có thể báo tình hình ở lớp. Một bác sĩ phụ trách thuốc. Một người thân biết cách làm trẻ bình tĩnh khi có tiếng ồn. Khi vai trò rõ, gia đình dễ nhờ đúng người hơn.
Bản đồ cũng nên ghi thông tin của trẻ: cách giao tiếp, dị ứng, thuốc, nguy cơ an toàn, điều giúp trẻ bình tĩnh và số liên lạc khẩn cấp. Nếu chia sẻ bản này với người ngoài gia đình, cần chọn thông tin vừa đủ và bảo vệ riêng tư của trẻ.
Cập nhật bản đồ khi đời sống thay đổi
Mạng lưới hỗ trợ thay đổi theo thời gian. Trẻ đổi lớp, bác sĩ chuyển nơi làm, gia đình chuyển nhà, người thân về Việt Nam hoặc dịch vụ ngừng hoạt động. Vì vậy, bản đồ hỗ trợ cần được xem lại định kỳ, đặc biệt trước khi nhập học, chuyển trường, đi du lịch hoặc có thay đổi sức khỏe.
Gia đình cũng nên nhìn vào khoảng trống. Nếu chỉ có một người biết mọi thông tin, đó là rủi ro. Nếu không ai có thể giúp khi cha mẹ ốm, cần hỏi địa phương hoặc người thân sớm hơn.
Bản đồ hỗ trợ không giải quyết mọi khó khăn, nhưng giúp gia đình chuyển từ cảm giác rối sang câu hỏi cụ thể: việc này cần ai, cần thông tin gì và bước tiếp theo là gì.
Bản đồ cũng giúp gia đình không chia sẻ quá nhiều cho sai người. Có người chỉ cần biết cách đón trẻ, không cần biết toàn bộ chẩn đoán. Có người cần biết thuốc và dị ứng vì họ trông trẻ. Có người chỉ nên là người hỗ trợ cảm xúc cho cha mẹ. Khi vai trò rõ, quyền riêng tư của trẻ được bảo vệ tốt hơn.
Gia đình có thể đặt bản đồ ở hai mức: bản đầy đủ cho người chăm sóc chính và bản rút gọn cho trường, người thân hoặc trường hợp khẩn cấp. Bản rút gọn nên dễ đọc, có số điện thoại, thông tin an toàn và cách giao tiếp của trẻ. Trong lúc khủng hoảng, tài liệu ngắn thường hữu ích hơn hồ sơ dài.
Tập dùng bản đồ trước khi có khủng hoảng
Bản đồ hỗ trợ chỉ thật sự hữu ích khi gia đình đã thử dùng nó trong tình huống nhỏ. Ví dụ, trước một buổi họp trường, gia đình có thể xem ai cần được hỏi thông tin. Trước kỳ nghỉ dài, gia đình có thể xem ai có thể hỗ trợ nếu lịch sinh hoạt của trẻ rối. Trước khi người chăm sóc chính đi khám hoặc đi làm xa, gia đình có thể dùng bản đồ để bàn giao thông tin cho người khác.
Việc tập dùng trước giúp phát hiện điểm thiếu. Có thể số điện thoại đã cũ, một người thân không còn ở gần, hoặc chưa ai biết cách dùng AAC của trẻ. Sửa những điểm này khi bình tĩnh dễ hơn nhiều so với lúc khẩn cấp.
Đưa trẻ tham gia khi có thể
Với trẻ lớn hơn hoặc trẻ có cách giao tiếp phù hợp, gia đình có thể hỏi trẻ ai là người con tin, nơi nào con thấy an toàn, điều gì giúp con bình tĩnh và con muốn người lớn biết gì khi con quá tải. Trẻ không cần chịu trách nhiệm lập kế hoạch, nhưng tiếng nói của trẻ giúp bản đồ sát đời sống hơn.
Khi trẻ được tham gia, bản đồ hỗ trợ không chỉ là danh sách người lớn kiểm soát trẻ. Nó trở thành cách bảo vệ quyền được lắng nghe của trẻ trong gia đình, trường học và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra chăm sóc người chăm sóc, kế hoạch an toàn và hỗ trợ gia đình trẻ khuyết tật.