Trong một tiết học, trẻ phải nghe, nhìn bảng, ngồi đúng chỗ, chờ lượt, viết, chuyển hoạt động, bỏ qua tiếng ồn và nhớ mình đang làm đến đâu. Với trẻ khó chú ý, đặc biệt là trẻ có ADHD hoặc khó chức năng điều hành, lời nhắc “tập trung đi” thường không đủ. Trẻ cần môi trường, nhiệm vụ và phản hồi giúp chú ý trở nên khả thi hơn.
Hỗ trợ chú ý không phải là làm lớp học quá dễ hoặc bỏ qua yêu cầu học tập. Nó là giảm nhiễu không cần thiết để trẻ dùng năng lượng vào mục tiêu chính. Khi giáo viên hiểu chú ý là kỹ năng chịu ảnh hưởng bởi môi trường, cơ thể và cảm xúc, cách hỗ trợ sẽ cụ thể hơn nhiều so với nhắc lỗi.
Làm cho yêu cầu trở nên nhìn thấy được
Chỉ dẫn dài nói một lần dễ trôi qua trước khi trẻ kịp xử lý. Giáo viên có thể viết bước lên bảng, dùng ký hiệu bắt đầu và kết thúc, chia bài thành phần ngắn, cho ví dụ mẫu và kiểm tra xem trẻ hiểu bước đầu tiên chưa. Với một số trẻ, chỉ cần biết “làm câu 1 đến câu 3, xong thì đặt bút xuống” đã dễ hơn rất nhiều so với “làm bài đi”.
Yêu cầu nhìn thấy được cũng giúp trẻ tự quay lại nhiệm vụ. Nếu trẻ quên mình đang làm gì, trẻ có thể nhìn bảng, thẻ nhiệm vụ hoặc ô kiểm tra thay vì chờ người lớn nhắc. Đây là cách rút hỗ trợ dần: lúc đầu giáo viên chỉ trực tiếp, sau đó chuyển sang chỉ vào ký hiệu, rồi để trẻ tự dùng dấu hiệu đã quen.
Chỗ ngồi và vận động cần được xem như công cụ
Không có vị trí ngồi đúng cho mọi trẻ. Một số trẻ chú ý tốt hơn gần giáo viên, một số cần ít kích thích sau lưng, một số cần tránh cửa sổ hoặc hành lang, một số lại tập trung hơn khi được đứng, đổi tư thế hoặc vận động ngắn. Nếu chỉ yêu cầu trẻ ngồi yên tuyệt đối, người lớn có thể vô tình làm chú ý khó hơn.
Vật cầm tay, ghế phù hợp, nghỉ vận động, nhiệm vụ phát giấy hoặc đi lấy đồ có thể giúp một số trẻ điều chỉnh cơ thể. Nhưng công cụ nào cũng cần theo dõi. Nếu vật hỗ trợ làm trẻ hoặc bạn khác phân tâm hơn, cần đổi cách dùng, đổi thời điểm hoặc tìm lựa chọn khác. Hỗ trợ tốt là hỗ trợ giúp trẻ quay lại học, không phải thêm một nguồn kích thích mới.
Phản hồi cụ thể hơn lời nhắc chung
Khi trẻ mất chú ý, câu “con không tập trung” cho trẻ biết mình sai nhưng không cho biết phải làm gì tiếp theo. Phản hồi cụ thể hơn có thể là “mắt nhìn dòng số 3”, “tay đặt bút vào ô đầu tiên”, “đọc câu hỏi này trước” hoặc “làm xong một câu rồi nghỉ”. Những câu này ngắn, hành động được và ít làm trẻ xấu hổ hơn.
Khi trẻ quay lại nhiệm vụ, giáo viên nên ghi nhận ngay phần trẻ làm được. Không cần khen lớn trước lớp nếu trẻ ngại. Một dấu hiệu nhỏ, một câu nói riêng hoặc một ký hiệu trên vở có thể đủ. Trẻ khó chú ý thường nghe nhiều lời nhắc lỗi, nên phản hồi về hành động đúng giúp trẻ biết con đường quay lại nhiệm vụ là gì.
Xem chú ý trong bối cảnh cơ thể và cảm xúc
Chú ý không tách khỏi giấc ngủ, ăn uống, lo âu, đau, thuốc, cảm giác và quan hệ trong lớp. Một trẻ mất chú ý vào cuối buổi có thể đang mệt. Một trẻ nhìn ra cửa liên tục có thể bị tiếng hành lang kéo đi. Một trẻ không bắt đầu bài có thể không hiểu yêu cầu đầu tiên, chứ không phải cố tình chống đối. Nếu người lớn chỉ nhìn hành vi bên ngoài, hỗ trợ dễ sai hướng.
Gia đình và giáo viên nên trao đổi xem giờ nào trẻ chú ý tốt nhất, môn nào khó nhất, điều gì xảy ra trước khi trẻ rời nhiệm vụ và cách nào giúp trẻ quay lại nhanh nhất. Nếu khó chú ý kéo dài, ảnh hưởng nhiều đến học tập, quan hệ hoặc an toàn, gia đình nên trao đổi với trường và chuyên viên phù hợp. Hỗ trợ tốt không chỉ yêu cầu trẻ cố hơn, mà làm cho việc cố gắng có đường đi rõ hơn.
Đánh giá hỗ trợ bằng khả năng quay lại nhiệm vụ
Một mục tiêu thực tế không phải là trẻ luôn tập trung từ đầu đến cuối tiết. Ngay cả người lớn cũng mất chú ý. Với nhiều trẻ, dấu hiệu tiến bộ là trẻ mất chú ý ít lâu hơn, biết nhìn lại thẻ nhiệm vụ, chấp nhận nhắc nhẹ, hoặc tự quay lại sau khi nghỉ vận động. Cách đánh giá này cụ thể và công bằng hơn việc chỉ đếm số lần trẻ bị nhắc.
Giáo viên có thể ghi ngắn điều chỉnh nào giúp trẻ quay lại nhanh nhất: chỉ vào bước viết sẵn, đứng gần bàn, cho nghỉ hai phút, đổi vị trí ngồi hoặc chia bài. Khi dữ liệu nhỏ này được chia sẻ với gia đình, mọi người có thể dùng cùng nguyên tắc ở nhà khi làm bài tập.
Tránh biến hỗ trợ chú ý thành bêu trước lớp
Một số cách nhắc chú ý có thể làm trẻ xấu hổ, như gọi tên lớn nhiều lần, so sánh với bạn hoặc lấy đồ hỗ trợ trước mặt cả lớp. Với trẻ đã mất tự tin, sự xấu hổ có thể làm chú ý kém hơn. Giáo viên nên ưu tiên tín hiệu kín đáo, câu ngắn và phản hồi riêng khi có thể.
Trẻ lớn hơn có thể tham gia chọn tín hiệu nhắc. Có trẻ thích giáo viên chạm nhẹ vào bàn, có trẻ thích ký hiệu trên vở, có trẻ muốn được nhắc bằng câu cụ thể. Khi trẻ có tiếng nói trong cách được hỗ trợ, hỗ trợ chú ý bớt giống hình phạt và gần hơn với kỹ năng tự quản lý.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ chú ý, ADHD trong lớp học và thiết kế học tập.