Trẻ có thể gặp khó khăn ở trường vì nhiều lý do khác nhau. Có trẻ hiểu bài nhưng khó ngồi lâu trong lớp. Có trẻ muốn chơi với bạn nhưng không biết bắt đầu thế nào. Có trẻ nghe được lời cô giáo nhưng không xử lý kịp khi chỉ dẫn quá dài. Khi những khó khăn này lặp lại, gia đình thường băn khoăn không biết nên nói với nhà trường ra sao.
Trao đổi với nhà trường không nhất thiết bắt đầu bằng một yêu cầu lớn. Nhiều khi, bước đầu tiên là cùng giáo viên làm rõ trẻ đang gặp khó ở đâu, điều gì đã thử, điều gì có vẻ giúp trẻ tham gia tốt hơn và việc hỗ trợ cần được theo dõi như thế nào. Mục tiêu không phải là tìm người có lỗi, mà là tạo điều kiện để trẻ học tập và sinh hoạt an toàn hơn trong môi trường lớp học.
Nói từ tình huống học tập cụ thể
Khi gia đình nói rằng trẻ không theo kịp lớp, giáo viên có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau. Trẻ có thể không hiểu nội dung, không nghe kịp chỉ dẫn, khó chuyển hoạt động, mệt vì tiếng ồn, lo lắng khi bị gọi trả lời, hoặc chưa biết cách nhờ giúp đỡ. Vì vậy, cuộc trao đổi sẽ hiệu quả hơn nếu bắt đầu từ tình huống cụ thể.
Gia đình có thể mô tả trẻ khó ở thời điểm nào trong ngày, với môn học hoặc hoạt động nào, khi làm việc cá nhân hay làm việc nhóm, khi có tiếng ồn hay khi phải viết nhiều. Nếu có thông tin từ trẻ, nên ghi lại bằng lời gần với cách trẻ nói. Một câu như con sợ giờ đọc vì đọc chậm hơn bạn có thể mở ra hướng hỗ trợ khác với câu con lười đọc.
Nếu nhà trường đã quan sát được điều khác với gia đình, sự khác biệt đó rất đáng để lắng nghe. Trẻ có thể thể hiện khác nhau ở nhà, ở lớp, trong sân chơi hoặc trong giờ ăn trưa. Thay vì vội kết luận rằng một bên đúng một bên sai, gia đình và giáo viên có thể xem môi trường nào khiến trẻ dễ tham gia hơn và môi trường nào làm khó khăn tăng lên.
Giải thích nhu cầu, không chỉ yêu cầu biện pháp
Khi gia đình mong muốn một hỗ trợ cụ thể, chẳng hạn cho trẻ ngồi gần giáo viên, giảm lượng bài viết hoặc báo trước khi chuyển hoạt động, điều quan trọng là giải thích nhu cầu phía sau biện pháp đó. Nhà trường cần hiểu hỗ trợ này nhằm giúp trẻ tham gia vào hoạt động nào và khó khăn nào đang được giảm bớt.
Nếu gia đình chỉ nói xin cho con được ngồi riêng, giáo viên có thể lo rằng trẻ sẽ bị tách khỏi bạn. Nếu gia đình nói con dễ quá tải khi ngồi giữa lớp đông, nhưng vẫn muốn tham gia bài học, nên thử vị trí ít tiếng ồn hơn trong một thời gian, cuộc trao đổi trở nên rõ ràng hơn. Khi nhu cầu được nói rõ, nhà trường cũng có thể đề xuất cách khác phù hợp với điều kiện lớp học.
Trong bối cảnh giáo dục hòa nhập, hỗ trợ không nên được hiểu là ưu tiên đặc biệt làm mất công bằng. Hỗ trợ hợp lý là những điều chỉnh cần thiết và phù hợp để trẻ có cơ hội tiếp cận học tập, giao tiếp và sinh hoạt ở trường. Điều chỉnh trong lớp học có thể rất nhỏ, nhưng nếu đúng nhu cầu, nó giúp trẻ tham gia tốt hơn mà không làm thay trẻ mọi việc.
Giữ ngôn ngữ tôn trọng trẻ trong cuộc họp
Cuộc họp giữa gia đình và nhà trường đôi khi diễn ra khi mọi người đều mệt. Gia đình có thể đã lo lắng trong thời gian dài, còn giáo viên có thể đang chịu áp lực từ lớp đông, chương trình học và nhiều nhiệm vụ khác. Chính vì vậy, cách dùng từ rất quan trọng.
Nên tránh mô tả trẻ bằng những nhãn tiêu cực như phá lớp, cố tình chống đối hoặc không chịu cố gắng nếu chưa hiểu rõ bối cảnh. Những cách nói này dễ làm cuộc trao đổi chuyển sang phán xét tính cách của trẻ. Thay vào đó, gia đình và giáo viên có thể nói về hành vi quan sát được, thời điểm xảy ra, điều kiện xung quanh và điều trẻ cần để làm tốt hơn.
Tôn trọng trẻ không có nghĩa là né tránh khó khăn. Nếu trẻ đánh bạn, bỏ chạy khỏi lớp hoặc không hoàn thành nhiệm vụ, người lớn vẫn cần nói rõ để bảo vệ an toàn và quyền học tập của mọi trẻ. Nhưng ngay cả khi nói về hành vi khó, cuộc trao đổi vẫn nên hướng về câu hỏi làm sao để hiểu nguyên nhân, giảm nguy cơ lặp lại và dạy trẻ cách phù hợp hơn.
Cùng thống nhất việc thử, theo dõi và điều chỉnh
Một hỗ trợ ở trường thường không nên được xem là quyết định một lần rồi giữ nguyên mãi. Trẻ thay đổi, lớp học thay đổi và yêu cầu học tập cũng thay đổi. Vì vậy, sau khi thống nhất một cách hỗ trợ, gia đình và nhà trường nên xác định sẽ thử trong khoảng thời gian nào, quan sát dấu hiệu gì và khi nào trao đổi lại.
Ví dụ, nếu lớp thử dùng chỉ dẫn ngắn hơn và kèm hình ảnh, điều cần theo dõi không chỉ là trẻ có ngoan hơn không. Người lớn cần xem trẻ có bắt đầu hoạt động nhanh hơn không, có cần ít nhắc hơn không, có bớt căng thẳng không và có hiểu mục tiêu bài học hơn không. Nếu hỗ trợ không hiệu quả, đó không phải là thất bại của trẻ. Đó là thông tin để người lớn điều chỉnh tiếp.
Với những trẻ cần hỗ trợ lâu dài, kế hoạch hỗ trợ cá nhân có thể giúp các bên cùng nhìn thấy mục tiêu, cách hỗ trợ, vai trò của gia đình và nhà trường, cũng như thời điểm xem lại. Tên gọi và hình thức văn bản có thể khác nhau tùy trường, địa phương và hệ thống giáo dục, nên gia đình nên hỏi trực tiếp nhà trường về cách ghi nhận và chia sẻ kế hoạch phù hợp.
Khi gia đình và nhà trường chưa cùng nhìn một hướng
Không phải lúc nào gia đình và nhà trường cũng thống nhất ngay. Gia đình có thể cảm thấy con đang rất khó, trong khi nhà trường thấy trẻ vẫn theo được lớp. Ngược lại, giáo viên có thể thấy trẻ khó trong lớp, còn gia đình lại thấy ở nhà trẻ khá ổn. Sự lệch nhau này không hiếm, và không nên bị xem ngay là thiếu thiện chí.
Khi chưa cùng nhìn một hướng, điều hữu ích là quay lại dữ kiện cụ thể. Gia đình có thể đề nghị nhà trường ghi nhận vài tình huống trong lớp, còn gia đình ghi nhận tình huống ở nhà. Hai bên cũng có thể thống nhất một mục tiêu nhỏ, như giúp trẻ bắt đầu bài trong vòng vài phút đầu, giảm số lần rời khỏi chỗ hoặc tăng số lần trẻ tự nhờ giúp đỡ bằng cách phù hợp.
Nếu khó khăn liên quan đến sức khỏe, phát triển, cảm xúc hoặc an toàn, gia đình nên cân nhắc trao đổi thêm với bác sĩ, nhà tâm lý, chuyên viên trị liệu hoặc cơ quan tư vấn phù hợp. Nhà trường là nơi rất quan trọng để quan sát và hỗ trợ trẻ trong học tập, nhưng không nên bị đặt vào vai trò chẩn đoán y tế hay giải quyết mọi vấn đề một mình.
Hỗ trợ tốt là cuộc trao đổi tiếp diễn
Một cuộc họp tốt không nhất thiết kết thúc bằng nhiều biện pháp phức tạp. Đôi khi kết quả quan trọng nhất là gia đình và nhà trường có cùng ngôn ngữ để nói về trẻ, cùng hiểu khó khăn chính, cùng biết điều sẽ thử trước và cùng hẹn thời điểm xem lại.
Với trẻ, sự nhất quán giữa nhà và trường có thể đem lại cảm giác an toàn hơn. Khi người lớn trao đổi bằng thái độ tôn trọng, trẻ cũng có nhiều cơ hội học cách nói về nhu cầu của mình. Mục tiêu lâu dài không chỉ là giảm rắc rối trong lớp, mà là giúp trẻ từng bước tham gia vào học tập và quan hệ xã hội theo cách phù hợp với khả năng của mình.
Gia đình không cần bước vào trường với tất cả câu trả lời. Nhưng gia đình có thể mang theo quan sát cụ thể, thái độ hợp tác và quyền được hỏi rõ về những hỗ trợ ảnh hưởng trực tiếp đến trẻ. Đó là nền tảng thực tế cho giáo dục hòa nhập.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách diễn đạt về giáo dục hòa nhập, hỗ trợ hợp lý, hệ thống hỗ trợ giáo dục đặc biệt tại Nhật Bản và ví dụ thực hành trong trường học.