Một số trẻ có thể bất ngờ chạy khỏi người lớn ở siêu thị, ga tàu, trường học, công viên hoặc ngay trước cửa nhà. Có trẻ chạy vì thấy điều mình thích, có trẻ chạy để tránh tiếng ồn, có trẻ không hiểu nguy hiểm, có trẻ hoảng khi bị quá tải. Dù lý do là gì, đây trước hết là vấn đề an toàn.
Khi trẻ chạy khỏi nơi an toàn, gia đình thường vừa sợ vừa xấu hổ. Nhưng chỉ trách trẻ sau mỗi lần chạy thường không đủ. Cần hiểu mẫu lặp lại, giảm nguy cơ và chuẩn bị kế hoạch trước khi tình huống xảy ra.
Không chờ đến lần nguy hiểm mới lập kế hoạch
Nếu trẻ từng chạy khỏi tầm nhìn, lao ra cửa, tiến gần đường xe hoặc bị lạc trong nơi đông, gia đình nên xem đó là dấu hiệu cần chuẩn bị. Một kế hoạch an toàn không có nghĩa là gia đình bi quan. Nó giúp người lớn phản ứng nhanh hơn khi trẻ chưa có đủ nhận thức nguy hiểm.
Gia đình có thể nghĩ trước những nơi có nguy cơ cao như cửa ra vào, bãi xe, thang cuốn, sông hồ, đường tàu hoặc khu đông người. Khi đến những nơi này, người lớn cần phân công rõ ai đi cạnh trẻ, ai trả tiền, ai cầm đồ. Nếu chỉ nghĩ mọi người cùng trông, đôi khi không ai thật sự đang trông.
Với trẻ chưa nói rõ tên, địa chỉ hoặc số điện thoại, gia đình có thể chuẩn bị thông tin nhận dạng phù hợp. Cách làm cụ thể tùy gia đình và độ tuổi, nhưng mục tiêu là giúp người khác hỗ trợ nếu trẻ bị lạc.
Tìm lý do trẻ chạy
Chạy khỏi người lớn có thể có nhiều chức năng khác nhau. Trẻ có thể chạy đến nơi hấp dẫn, chạy khỏi yêu cầu khó, chạy khỏi cảm giác quá tải, tìm chuyển động mạnh hoặc đơn giản là chưa hiểu phải ở gần người lớn. Nếu không hiểu lý do, người lớn dễ chỉ tăng kiểm soát mà chưa dạy kỹ năng thay thế.
Gia đình nên quan sát điều gì xảy ra trước khi trẻ chạy. Có phải gần cửa tự động, khi nghe tiếng lớn, khi phải chờ lâu, khi bị từ chối mua đồ, hay khi hoạt động sắp kết thúc. Mẫu lặp lại giúp chọn cách hỗ trợ, như báo trước, cho nghỉ ở nơi yên tĩnh, dạy trẻ nắm tay khi qua đường, hoặc chuẩn bị hoạt động thay thế trong lúc chờ.
Nếu trẻ chạy vì quá tải, chỉ phạt có thể làm trẻ sợ hơn nhưng chưa giúp trẻ biết cách xin nghỉ. Trẻ cần cách báo hiệu dừng lại, đi ra ngoài cùng người lớn hoặc dùng hình ảnh để nói con cần yên tĩnh.
Dạy kỹ năng an toàn trong lúc bình tĩnh
Kỹ năng an toàn khó học khi trẻ đang chạy hoặc đang hoảng. Gia đình nên luyện lúc bình tĩnh và ở nơi ít nguy cơ. Có thể luyện dừng lại khi nghe tên, quay về khi người lớn gọi, nắm tay ở cửa, hoặc đứng chờ ở một điểm quen. Với trẻ cần hình ảnh, có thể dùng ký hiệu dừng, đi cùng người lớn hoặc chờ.
Việc luyện cần ngắn và lặp lại. Người lớn nên khen hành vi cụ thể khi trẻ làm được, chẳng hạn con đã dừng lại khi mẹ gọi. Nếu trẻ chưa làm được, giảm độ khó thay vì chỉ tăng giọng.
Ở trường hoặc nơi trông trẻ, gia đình cần trao đổi rõ nếu trẻ có nguy cơ chạy khỏi lớp hoặc cổng. Kế hoạch an toàn nên được chia sẻ với những người trực tiếp chăm sóc trẻ, không chỉ nói chung rằng con hiếu động.
Khi cần chuyên viên cùng tham gia
Nếu trẻ chạy khỏi nơi an toàn thường xuyên, không đáp ứng khi gọi, bị thu hút mạnh bởi nước, đường xe hoặc nơi nguy hiểm, gia đình nên trao đổi với bác sĩ, chuyên viên phát triển, nhà tâm lý, nhà hoạt động trị liệu hoặc nhà trường. Đây không phải chuyện gia đình phải tự xoay xở một mình.
Chuyên viên có thể giúp phân tích chức năng hành vi, giao tiếp, cảm giác, chú ý và nhận thức an toàn. Với một số trẻ, cần kế hoạch phối hợp giữa gia đình, trường và cộng đồng.
Mục tiêu không phải là nhốt trẻ khỏi mọi trải nghiệm. Mục tiêu là tạo điều kiện để trẻ được ra ngoài, đi học và tham gia cộng đồng với mức an toàn cao hơn. An toàn là nền để mọi kỹ năng khác có cơ hội phát triển.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả hành vi trẻ chạy khỏi nơi an toàn, nguy cơ đi lạc và nhu cầu lập kế hoạch an toàn cho gia đình.