Tiêm chủng có thể khó với nhiều trẻ vì đau, chờ lâu, mùi phòng khám, ánh sáng, tiếng khóc, người lạ chạm vào cơ thể và cảm giác mất kiểm soát. Với trẻ nhạy cảm cảm giác, lo âu hoặc khó hiểu thủ thuật, chuẩn bị trước có thể giảm rất nhiều căng thẳng.

Bài viết này không bàn về quyết định tiêm loại nào. Gia đình nên hỏi bác sĩ và nguồn chính thức về lịch tiêm, lợi ích, nguy cơ và tình trạng sức khỏe của trẻ.

Nói thật, ngắn và có kế hoạch

Trẻ cần được báo trước theo mức hiểu. Có trẻ chỉ cần biết ngay trước buổi đi, có trẻ cần xem hình phòng khám hoặc lịch trình từ hôm trước. Nên nói thật rằng sẽ có cảm giác đau nhanh, rồi người lớn sẽ ở cạnh. Không nên nói không đau gì nếu trẻ có thể cảm thấy đau.

Với trẻ nhỏ hoặc trẻ cần hỗ trợ hiểu ngôn ngữ, câu chuẩn bị nên rất cụ thể: hôm nay mình đến phòng khám, ngồi chờ, bác sĩ lau tay, con cảm thấy chích nhanh, rồi xong. Nếu trẻ dùng lịch hình ảnh, có thể dùng chuỗi hình đi, chờ, tiêm, dán băng, về nhà. Nếu trẻ lớn hơn, nên cho trẻ biết điều gì trẻ có quyền chọn, như ngồi ghế nào nếu phòng khám cho phép, nhìn hay không nhìn kim, bóp đồ vật nào, nghe bài hát nào, uống nước sau đó.

Gia đình có thể mang vật quen, tai nghe, đồ bóp tay, thẻ giao tiếp, hình xong rồi hoặc phần thưởng nhỏ sau buổi tiêm. Hỏi bác sĩ về cách giảm đau phù hợp, tư thế giữ an toàn và việc tiêm mũi nào trước hay sau nếu có nhiều mũi. CDC gợi ý một số cách giảm căng thẳng như đánh lạc hướng, hỏi bác sĩ về thuốc bôi hoặc xịt làm mát, và với trẻ rất nhỏ có thể hỏi về dung dịch ngọt phù hợp. Gia đình không nên tự dùng thuốc giảm đau hoặc kem tê nếu chưa hỏi nhân viên y tế.

Với trẻ sợ kim mạnh hoặc có khuyết tật làm trẻ khó hiểu thủ thuật, nên nói trước với phòng khám. Nhân viên y tế có thể cần thêm thời gian, cách giải thích khác hoặc phương án giảm kích thích.

Giảm kích thích không có nghĩa là né tránh mọi cảm giác

Mục tiêu của chuẩn bị cảm giác không phải là làm buổi tiêm hoàn toàn dễ chịu. Mũi tiêm vẫn có thể đau, phòng khám vẫn có thể đông, và trẻ vẫn có thể khóc. Mục tiêu thực tế hơn là giúp trẻ hiểu chuyện gì sắp xảy ra, có vài điểm kiểm soát nhỏ, và biết rằng người lớn sẽ giữ an toàn mà không làm trẻ bất ngờ quá mức.

Nếu phòng khám cho phép, gia đình có thể hỏi thời điểm ít đông, chỗ chờ yên tĩnh hơn, cách vào phòng nhanh hơn, hoặc việc đứng chờ ngoài hành lang đến gần lượt. Với trẻ nhạy cảm âm thanh, tai nghe chống ồn có thể hữu ích. Với trẻ cần cảm giác sâu để bình tĩnh, ôm chặt theo cách trẻ thích hoặc đặt tay lên vai có thể giúp, nhưng phải tránh giữ trẻ theo cách làm trẻ hoảng loạn hoặc nguy hiểm.

Ngôn ngữ của người lớn cũng là một phần chuẩn bị. Không nên dùng mũi tiêm để dọa trẻ, vì điều đó làm chăm sóc y tế trở thành hình phạt. Cũng không nên hứa chắc rằng sẽ không đau. Một câu trung thực hơn là sẽ đau nhanh, con có thể bóp tay mẹ, rồi mình dán băng và nghỉ. Với trẻ dùng AAC, cần có sẵn cách nói đau, dừng, xong chưa, con sợ, con cần nghỉ. Khi trẻ có cách nói, người lớn có thể phản hồi tốt hơn thay vì chỉ nhìn hành vi.

Sau buổi tiêm cũng là một phần hỗ trợ

Sau khi tiêm, trẻ có thể cần nghỉ, uống nước, được khen về nỗ lực và biết rằng việc khó đã xong. Nếu trẻ dùng AAC, hãy cho trẻ cách nói đau, xong, nghỉ, không thích, con sợ. Được nói về trải nghiệm giúp trẻ bớt cảm giác bị ép im lặng.

Nếu trẻ có phản ứng sức khỏe sau tiêm, gia đình cần làm theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc cơ quan y tế. Không nên bỏ qua dấu hiệu bất thường, nhưng cũng không nên dùng nỗi sợ để dọa trẻ trong các lần chăm sóc sau. Nếu trẻ từng ngất, nôn, hoảng loạn mạnh, tự làm đau hoặc chống cự đến mức nguy hiểm, gia đình nên trao đổi trước với bác sĩ về kế hoạch cho lần sau thay vì chỉ cố chịu đựng.

Sau buổi tiêm, người lớn có thể ghi lại điều gì hiệu quả và điều gì không. Ví dụ, trẻ bình tĩnh hơn khi vào phòng cuối cùng, sợ khi nhìn khay dụng cụ, cần hai phút nghỉ trước khi dán băng, hoặc thích được nghe cùng một bài hát. Nhật ký ngắn này giúp lần sau không phải bắt đầu lại từ đầu, đặc biệt khi gia đình đổi phòng khám hoặc nhiều người chăm sóc luân phiên đưa trẻ đi.

Mục tiêu là trẻ dần học rằng chăm sóc y tế có thể khó, nhưng người lớn sẽ chuẩn bị, lắng nghe và bảo vệ trẻ.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách giảm căng thẳng khi tiêm, sợ kim và hỗ trợ trẻ khuyết tật.