Khi trẻ không muốn đến trường, người lớn dễ nghĩ trẻ lười, bám cha mẹ hoặc chống đối. Nhưng phía sau việc từ chối đến trường có thể là lo âu, mệt mỏi, quá tải cảm giác, khó học, bị bắt nạt, khó quan hệ bạn bè, hoặc vấn đề sức khỏe. Nếu chỉ ép đi mà không hiểu nguyên nhân, tình hình có thể nặng hơn.
Điều đầu tiên gia đình cần làm là giữ thái độ tìm hiểu. Trẻ có thể chưa nói được lý do rõ ràng, nhất là trẻ nhỏ hoặc trẻ khó diễn đạt cảm xúc. Người lớn cần quan sát mẫu lặp lại và phối hợp với nhà trường.
Xem thời điểm trẻ bắt đầu khó
Trẻ khó vào sáng thứ hai, sau kỳ nghỉ, trước một môn học, sau giờ ăn trưa hay trước hoạt động nhóm. Thời điểm cho nhiều manh mối. Nếu trẻ đau bụng mỗi sáng đi học nhưng khỏe vào cuối tuần, có thể cần xem yếu tố lo âu hoặc môi trường trường học.
Gia đình nên hỏi giáo viên về ngày học của trẻ. Trẻ có khó trong lớp không, có bị bạn trêu không, có quá tải ở sân trường không, có theo được bài không. Thông tin từ trường giúp tránh chỉ nhìn một nửa câu chuyện.
Nếu có dấu hiệu bệnh, đau, mất ngủ nghiêm trọng hoặc thay đổi cảm xúc lớn, gia đình nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên sức khỏe tâm thần.
Không biến việc đi học thành cuộc chiến duy nhất
Nếu mỗi sáng là la hét và kéo ép, trẻ có thể càng sợ trường. Gia đình cần kế hoạch vừa giữ kết nối với trường, vừa giảm mức căng. Có thể bắt đầu bằng trao đổi với giáo viên, điều chỉnh bước vào lớp, tạo người đón quen, hoặc giảm một phần yêu cầu trong thời gian ngắn.
Điều này không có nghĩa là bỏ mặc việc học. Nó là cách đưa trẻ trở lại môi trường học bằng lộ trình có hỗ trợ. Với trẻ có nhu cầu phát triển, sự thay đổi nhỏ trong môi trường có thể tạo khác biệt lớn.
Gia đình nên tránh hứa thưởng quá lớn hoặc dọa phạt nặng nếu chưa hiểu nguyên nhân. Những cách này có thể che tạm thời nhưng không giải quyết nỗi khó thật.
Cần phối hợp nhiều bên khi kéo dài
Nếu trẻ nghỉ học nhiều, sợ trường rõ rệt hoặc mất chức năng sinh hoạt, gia đình không nên tự xoay xở một mình. Cần phối hợp với giáo viên, nhân viên tư vấn trường, bác sĩ, nhà tâm lý hoặc cơ quan hỗ trợ phù hợp.
Kế hoạch nên có mục tiêu nhỏ, cách theo dõi và thời điểm xem lại. Ví dụ, trẻ vào cổng, ở lớp một phần buổi, hoặc tham gia môn ít căng trước. Mục tiêu phải dựa trên tình trạng thực tế của trẻ.
Đi học là quyền và cũng là trải nghiệm xã hội quan trọng. Khi trẻ không đến trường được, câu hỏi cần đặt ra không phải chỉ là làm sao ép trẻ đi, mà là điều gì đang khiến trường trở nên quá khó và người lớn có thể thay đổi phần nào.
Cần hỏi trẻ bằng nhiều cách, không chỉ bằng câu vì sao
Nhiều trẻ không trả lời được câu vì sao con không muốn đi học. Trẻ có thể không hiểu cảm xúc của mình, sợ làm người lớn buồn, hoặc chưa có từ để nói về bắt nạt, quá tải, thất bại học tập. Gia đình có thể hỏi cụ thể hơn: con sợ lúc nào, môn nào khó, ai làm con căng, tiếng nào làm con đau, vào cổng hay vào lớp khó hơn.
Với trẻ chưa nói tốt, có thể dùng hình ảnh trường học, lịch trong ngày hoặc vẽ mức khó của từng hoạt động. Trẻ chỉ vào sân chơi, nhà vệ sinh, bữa trưa hoặc giờ chuyển lớp cũng là thông tin. Khi người lớn thay đổi cách hỏi, trẻ có nhiều cơ hội cho biết điều thật sự khó.
Kế hoạch quay lại cần có điểm an toàn
Nếu trẻ đã nghỉ nhiều hoặc sợ trường mạnh, quay lại cả ngày ngay có thể quá sức. Gia đình và trường có thể thống nhất một điểm an toàn: một giáo viên đón, một phòng nghỉ, một lịch rút ngắn tạm thời, hoặc một hoạt động ít căng để bắt đầu. Điểm an toàn không phải phần thưởng, mà là nền để trẻ thử quay lại.
Kế hoạch cũng cần ngày xem lại. Nếu sau hai tuần trẻ vẫn hoảng loạn, mất ngủ hoặc đau bụng nặng, cần điều chỉnh và có thể cần hỗ trợ chuyên môn hơn. Ngược lại, nếu trẻ vào được cổng hoặc ở lại một tiết, đó là tiến triển đáng ghi nhận. Với không muốn đến trường, tiến bộ thường rất nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả lo âu, từ chối đến trường, hỗ trợ học sinh và phối hợp giữa gia đình với nhà trường.