Trẻ có thể vỗ tay, xoay bánh xe, xếp đồ theo hàng, hỏi đi hỏi lại một câu, xem cùng một đoạn video hoặc chơi một cách rất giống nhau mỗi ngày. Với người lớn, hành vi lặp lại đôi khi trông kỳ lạ hoặc làm gián đoạn sinh hoạt. Nhưng trước khi tìm cách dừng lại, cần hỏi hành vi đó đang có ý nghĩa gì với trẻ.

Một số hành vi giúp trẻ điều hòa cảm giác. Một số giúp trẻ dự đoán thế giới. Một số là cách giao tiếp khi trẻ chưa có đủ lời. Một số khác có thể là dấu hiệu trẻ đang căng thẳng, mệt hoặc quá tải.

Không phải hành vi lặp lại nào cũng cần dừng ngay

Nếu hành vi không gây nguy hiểm, không làm trẻ đau và không cản trở quá nhiều việc ăn, ngủ, học, chơi, người lớn có thể quan sát thay vì cấm ngay. Việc cấm đột ngột có thể làm trẻ mất cách tự trấn an, nhất là khi chưa có kỹ năng thay thế.

Điều cần chú ý là mức độ và bối cảnh. Hành vi tăng lên khi phòng ồn, khi trẻ bị yêu cầu chuyển hoạt động, khi có người lạ hay khi trẻ chờ quá lâu không. Nếu có, hành vi lặp lại có thể là tín hiệu quá tải.

Khi hành vi gây nguy hiểm, như đập đầu, cắn tay mạnh hoặc chạy khỏi nơi an toàn, cần can thiệp để bảo vệ trẻ. Nhưng ngay cả lúc đó, câu hỏi vẫn là trẻ cần gì và có cách nào an toàn hơn để đáp ứng nhu cầu đó.

Biến sở thích lặp lại thành cầu nối

Một số trẻ học tốt hơn khi người lớn bắt đầu từ thứ trẻ thích. Nếu trẻ thích tàu, có thể dùng tàu để học chờ lượt, đếm, kể chuyện hoặc giao tiếp. Nếu trẻ thích xoay, có thể tìm hoạt động vận động an toàn hơn. Nếu trẻ hỏi đi hỏi lại, có thể dùng lịch hình ảnh hoặc câu trả lời cố định để giảm bất an.

Gia đình và giáo viên không cần biến mọi sở thích thành bài học. Trẻ cũng cần thời gian vui chơi thật sự. Điều quan trọng là giữ cân bằng giữa tôn trọng sở thích của trẻ và mở rộng dần trải nghiệm.

Nếu hành vi lặp lại thay đổi đột ngột, tăng mạnh hoặc đi kèm đau, mất ngủ, ăn kém, tự làm đau, nên trao đổi với chuyên viên phù hợp. Hành vi là thông tin, không phải kết luận cuối cùng.

Người lớn nên phân biệt hành vi lặp lại tự điều chỉnh với hành vi đang che giấu đau hoặc căng thẳng. Nếu trẻ đột nhiên xoay người nhiều hơn sau khi đổi lớp, hỏi đi hỏi lại sau khi bị mắng, hoặc cắn tay khi phòng quá ồn, hành vi có thể đang báo môi trường quá khó. Khi đó, chỉ dừng hành vi mà không thay đổi bối cảnh sẽ không giải quyết được nguyên nhân.

Ở lớp học, giáo viên có thể đặt ranh giới tôn trọng. Trẻ có thể được dùng đồ vật nhỏ để tự điều chỉnh nếu không gây nguy hiểm, được nghỉ ngắn khi quá tải, hoặc được dùng lịch để giảm hỏi lặp lại. Đồng thời, nếu hành vi làm trẻ không ăn, không ngủ, không học được hoặc làm đau cơ thể, cần kế hoạch hỗ trợ chuyên môn hơn. Tôn trọng không có nghĩa là bỏ mặc.

Hỏi hành vi này giúp trẻ điều gì

Thay vì bắt đầu bằng làm sao dừng lại, người lớn có thể hỏi hành vi này giúp trẻ điều gì. Nó có giúp trẻ bình tĩnh, tạo cảm giác dễ chịu, giữ dự đoán, tránh yêu cầu quá khó, hay gọi người lớn chú ý không. Mỗi câu trả lời dẫn đến cách hỗ trợ khác nhau. Nếu hành vi giúp trẻ bình tĩnh, cần tìm lựa chọn an toàn hơn. Nếu hành vi xuất hiện khi yêu cầu quá khó, cần điều chỉnh yêu cầu.

Gia đình có thể ghi lại thời điểm hành vi tăng và giảm. Trẻ có lặp lại nhiều hơn khi đói, mệt, ồn, chờ lâu, bị đổi lịch hoặc sau khi bị sửa lỗi không. Mẫu lặp lại này giúp người lớn hiểu nhu cầu thật, thay vì chỉ nhìn hành vi như sự cố.

Mở rộng sở thích nên bắt đầu từ sự tôn trọng

Khi trẻ rất thích một chủ đề, người lớn đôi khi muốn kéo trẻ ra ngay để trẻ giống bạn khác hơn. Nhưng nếu bắt đầu bằng sự phủ nhận, trẻ có thể mất cầu nối quan trọng. Người lớn có thể tham gia sở thích của trẻ trước, rồi thêm một bước mới: tàu đi qua cầu, tàu chở bạn, tàu nghỉ ở ga, hoặc bạn cùng chọn màu cho tàu.

Mở rộng không phải là xóa sở thích cũ. Đó là giúp sở thích trở thành cửa vào giao tiếp, chơi chung và học thêm ý mới. Nếu trẻ được tôn trọng trong điều mình thích, trẻ thường dễ chấp nhận thay đổi nhỏ hơn so với khi người lớn chỉ cấm hoặc đổi chủ đề đột ngột.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra biểu hiện lặp lại, cảm giác và hỗ trợ phát triển.