Một số trẻ rất cố gắng nhưng vẫn đọc chậm, hay đoán chữ, bỏ dòng, nhầm âm, khó nhớ từ hoặc hiểu nội dung kém vì mất quá nhiều sức để đọc. Nếu người lớn chỉ nói trẻ lười đọc, trẻ có thể càng sợ sách và mất tự tin.
Khó khăn đọc cần được nhìn như một nhu cầu học tập cần hỗ trợ. Nguyên nhân có thể khác nhau, và việc đánh giá nên do chuyên viên phù hợp thực hiện. Gia đình và trường có thể bắt đầu bằng quan sát cụ thể và hỗ trợ trong lớp.
Đọc bao gồm nhiều kỹ năng
Đọc không chỉ là nhìn chữ và nói ra âm. Trẻ cần nhận biết âm, nối âm với chữ, đọc trôi chảy, hiểu từ, nhớ nội dung và liên hệ ý nghĩa. Một trẻ có thể hiểu chuyện rất tốt khi nghe người lớn đọc, nhưng lại đọc chữ rất vất vả.
Gia đình nên quan sát trẻ khó ở phần nào. Trẻ nhầm chữ, đọc rất chậm, tránh đọc to, không hiểu sau khi tự đọc, hay đau đầu mệt mỏi. Những thông tin này giúp giáo viên và chuyên viên định hướng.
Nếu trẻ học trong môi trường tiếng Nhật và tiếng Việt, cần xem khó khăn xuất hiện ở ngôn ngữ nào và trong loại nhiệm vụ nào. Không nên vội kết luận chỉ do song ngữ.
Hỗ trợ đọc cần giảm xấu hổ
Trẻ khó đọc thường rất sợ bị gọi đọc trước lớp. Nếu bị cười hoặc so sánh, trẻ có thể tránh học. Giáo viên có thể hỗ trợ bằng cách chuẩn bị trước, cho đọc đoạn ngắn hơn, dùng tài liệu phù hợp, hoặc đánh giá hiểu nội dung bằng cách khác khi mục tiêu không phải đọc to.
Gia đình cũng nên giữ việc đọc ở nhà nhẹ nhàng. Đọc cùng, nghe sách, đọc luân phiên hoặc chọn sách trẻ thích có thể giữ kết nối với nội dung. Ép trẻ đọc quá lâu trong thất bại thường làm trẻ ghét đọc hơn.
Hỗ trợ tốt không bỏ qua việc dạy đọc. Nó tạo điều kiện để trẻ được dạy theo cách phù hợp và vẫn tham gia học tập.
Khi cần đánh giá thêm
Nếu khó khăn đọc kéo dài, ảnh hưởng đến học tập và cảm xúc, gia đình nên trao đổi với giáo viên, bác sĩ hoặc chuyên viên đánh giá học tập. Có thể cần xem nghe, nhìn, ngôn ngữ, chú ý và các yếu tố học tập khác.
Một đánh giá tốt nên dẫn đến khuyến nghị cụ thể: trẻ cần loại hướng dẫn nào, điều chỉnh lớp học nào và cách theo dõi tiến triển ra sao. Gia đình nên hỏi rõ để không chỉ nhận một nhãn chung.
Khó khăn đọc không định nghĩa giá trị của trẻ. Khi được hiểu và hỗ trợ, trẻ có thể tiếp cận kiến thức bằng con đường phù hợp hơn.
Tách đọc chữ khỏi hiểu nội dung
Một điểm rất quan trọng là không đánh đồng khả năng đọc chữ với khả năng suy nghĩ. Có trẻ hiểu câu chuyện rất tốt khi nghe, nhưng khi tự đọc thì mất hết sức vào việc giải mã chữ. Nếu bài kiểm tra chỉ yêu cầu tự đọc, người lớn có thể đánh giá thấp khả năng hiểu của trẻ.
Giáo viên có thể tạm thời kiểm tra hiểu nội dung bằng nghe, tranh, trả lời miệng hoặc văn bản ngắn hơn, trong khi vẫn dạy đọc theo cách có cấu trúc. Điều chỉnh như vậy không phải bỏ qua khó khăn đọc, mà là để trẻ tiếp tục học kiến thức trong lúc kỹ năng đọc đang được hỗ trợ.
Theo dõi cảm xúc quanh việc đọc
Khó khăn đọc thường kéo theo xấu hổ. Trẻ có thể nói ghét sách, đau bụng trước giờ đọc, đùa giỡn để né đọc hoặc nổi giận khi bị sửa. Những phản ứng này không nên chỉ được xem là thái độ xấu. Chúng có thể là dấu hiệu trẻ đã thất bại quá nhiều lần trước mặt người khác.
Gia đình và trường học nên bảo vệ một vài trải nghiệm đọc tích cực. Nghe người lớn đọc, chọn sách theo sở thích, đọc cùng bạn an toàn hoặc dùng sách nói có thể giữ trẻ kết nối với ngôn ngữ và kiến thức. Khi trẻ còn thấy nội dung có ý nghĩa, việc luyện đọc sẽ bớt giống hình phạt.
Với trẻ Việt tại Nhật, cần nhìn cả hệ chữ và ngôn ngữ
Trẻ sống giữa tiếng Việt và tiếng Nhật có thể gặp các loại khó khăn khác nhau: đọc kana, kanji, tiếng Việt có dấu, từ vựng học thuật hoặc bài đọc dài. Người lớn nên hỏi trẻ khó ở hệ chữ nào, loại văn bản nào và ngôn ngữ nào. Không nên dùng kết quả ở một ngôn ngữ để kết luận toàn bộ khả năng đọc của trẻ.
Nếu trẻ có khó khăn đọc ở nhiều ngôn ngữ, cần trao đổi với chuyên viên phù hợp. Nếu khó khăn chủ yếu nằm ở từ vựng hoặc kinh nghiệm học ngôn ngữ mới, hỗ trợ có thể tập trung vào giảng nghĩa, hình ảnh, nghe hiểu và tăng cơ hội tiếp xúc phù hợp.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả khó khăn đọc, rối loạn đọc, hỗ trợ học sinh và hướng dẫn đọc có cấu trúc.