Một số trẻ dường như luôn cần chạy, nhảy, leo, xoay hoặc đâm vào đệm. Người lớn có thể thấy trẻ nghịch, hiếu động hoặc nguy hiểm. Nhưng với một số trẻ, chuyển động mạnh giúp cơ thể cảm thấy rõ hơn, tỉnh táo hơn hoặc dễ điều chỉnh hơn sau khi phải ngồi lâu.
Điều quan trọng là phân biệt nhu cầu vận động với nguy cơ an toàn. Trẻ cần cơ hội vận động, nhưng cơ hội đó phải có giới hạn, có người lớn quan sát và phù hợp với môi trường.
Tìm thời điểm trẻ cần chuyển động nhất
Gia đình có thể quan sát trẻ tìm chuyển động khi nào: sau khi ngồi lâu, trước giờ ngủ, khi căng thẳng, khi chờ đợi, khi ở nơi đông hay khi phải nghe nhiều lời. Nếu có mẫu lặp lại, người lớn có thể chuẩn bị hoạt động vận động trước khi trẻ quá tải. Khi nhu cầu được đáp ứng đúng lúc, trẻ có thể ít phải tìm chuyển động bằng cách nguy hiểm hơn.
Hoạt động thay thế nên gần với nhu cầu của trẻ. Trẻ cần lực mạnh có thể hợp với đẩy kéo vật nhẹ, mang đồ vừa sức hoặc nhảy trên đệm phù hợp. Trẻ cần chuyển động nhịp nhàng có thể hợp với đi bộ, đu an toàn hoặc trò có lượt. Trẻ cần chạy có thể cần sân chơi có ranh giới rõ thay vì hành lang đông người.
Giữ ranh giới an toàn cho cơ thể trẻ và người khác
Nếu chỉ cấm mọi chuyển động, trẻ có thể tìm cách nguy hiểm hơn. Nếu cho tự do hoàn toàn, trẻ có thể bị thương hoặc làm đau người khác. Hỗ trợ nằm giữa hai cực đó: có giới hạn rõ, có hoạt động thay thế và có câu nhắc nhất quán như nhảy trên đệm, không nhảy trên ghế, đẩy tường, không đẩy bạn.
Ở trường, trẻ có thể cần nghỉ vận động ngắn, nhiệm vụ mang đồ, chỗ ngồi cho phép đổi tư thế hoặc hoạt động đầu giờ để cơ thể sẵn sàng học. Những hỗ trợ này cần được thiết kế kín đáo, để trẻ không bị biến thành người gây rối trước lớp.
Nếu trẻ thường xuyên va vào người khác, không nhận nguy hiểm, leo nơi cao, đập đầu, hoặc dễ chạy khỏi nơi an toàn, gia đình nên trao đổi với chuyên viên. Khi có nguy cơ đi lạc hoặc tai nạn, kế hoạch an toàn phải đi trước mọi mục tiêu kỹ năng.
Gia đình có thể dùng ngôn ngữ rõ ràng để phân biệt nơi được vận động và nơi không được. Ví dụ, con được nhảy trên đệm, không nhảy trên bàn; con được đẩy tường, không đẩy em; con được chạy ở sân, đi chậm trong bãi xe. Câu nhắc càng cụ thể, trẻ càng dễ hiểu hành vi thay thế. Chỉ nói đừng nghịch thường không cho trẻ biết cơ thể nên làm gì tiếp theo.
Nếu trẻ tìm kiếm chuyển động nhiều hơn sau một thay đổi như thiếu ngủ, đau, căng thẳng ở trường hoặc giảm thời gian vận động ngoài trời, người lớn cần xem lại toàn bộ ngày của trẻ. Đôi khi tăng hoạt động an toàn trước giờ học, sau khi về nhà hoặc trước nhiệm vụ ngồi lâu sẽ hiệu quả hơn chờ đến khi trẻ đã mất kiểm soát mới can thiệp.
Lập thực đơn vận động thay vì phản ứng từng lần
Gia đình và trường học có thể chuẩn bị một vài lựa chọn vận động an toàn theo thời điểm trong ngày. Trước khi phải ngồi lâu, trẻ có thể mang đồ nhẹ, đi bộ ngắn hoặc đẩy tường. Sau giờ học, trẻ có thể có thời gian chạy ở nơi có ranh giới rõ. Trước khi ngủ, hoạt động cần dịu hơn để không làm trẻ tỉnh quá mức.
Thực đơn vận động không phải lịch cứng. Nó là danh sách lựa chọn giúp người lớn đáp ứng nhu cầu cơ thể của trẻ trước khi hành vi trở nên nguy hiểm. Nếu một hoạt động làm trẻ kích thích hơn, cần đổi hoạt động hoặc đổi thời điểm.
Theo dõi tác động sau hoạt động
Không phải hoạt động vận động nào cũng giúp trẻ ổn hơn. Một số trẻ sau khi xoay hoặc chạy mạnh có thể bình tĩnh hơn, nhưng một số trẻ lại khó dừng hơn. Người lớn nên quan sát sau hoạt động trẻ có tham gia tốt hơn, ngủ tốt hơn, ít va chạm hơn hay ngược lại quá kích thích.
Thông tin này rất hữu ích khi trao đổi với nhà hoạt động trị liệu hoặc giáo viên. Mục tiêu không phải cho trẻ vận động càng nhiều càng tốt, mà là tìm loại vận động giúp trẻ tham gia an toàn và có ý nghĩa hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cảm giác vận động, an toàn và vai trò của hoạt động trong phát triển.