Anh chị em trong nhà thường nhận ra sự khác biệt rất sớm. Các em thấy cha mẹ dành nhiều thời gian hơn cho một trẻ, thấy những cơn bùng nổ, lịch trị liệu hoặc cách người lớn phản ứng khác nhau. Nếu không được giải thích, các em có thể tự tạo câu trả lời và đôi khi tự trách mình.

Giải thích khác biệt phát triển cho anh chị em không cần dùng nhiều thuật ngữ. Điều quan trọng là nói thật vừa đủ, phù hợp tuổi và không biến các em thành người chăm sóc chính.

Nếu gia đình im lặng vì sợ các em lo, anh chị em vẫn tự quan sát và tự kết luận. Có em nghĩ mình gây ra cơn bùng nổ, có em nghĩ cha mẹ thương người kia hơn, có em cố ngoan quá mức để không thêm gánh nặng. Một lời giải thích vừa đủ có thể giảm những hiểu lầm này.

Bắt đầu từ điều các em đã thấy

Gia đình có thể nói rằng em hoặc anh chị của con có một số việc khó hơn, như tiếng ồn, giao tiếp, chuyển hoạt động hoặc hiểu lời nói dài. Vì vậy, người lớn cần hỗ trợ theo cách khác. Cách nói nên cụ thể để trẻ không tưởng tượng rằng vấn đề bí mật và đáng sợ.

Nếu có chẩn đoán, có thể giải thích tên gọi ở mức đơn giản. Nhưng tên chẩn đoán không quan trọng bằng việc anh chị em hiểu cách sống chung an toàn và tôn trọng.

Cách giải thích nên thay đổi theo tuổi. Trẻ nhỏ có thể cần câu rất cụ thể, như em sợ tiếng ồn nên cần tai nghe. Trẻ lớn hơn có thể hiểu rằng não bộ, cảm giác hoặc giao tiếp của mỗi người khác nhau. Thanh thiếu niên có thể cần được nói về quyền riêng tư, chẩn đoán và cách hỗ trợ mà không làm người kia xấu hổ.

Không nên dùng lời giải thích khiến anh chị em sợ hãi hoặc thấy người kia là gánh nặng. Mục tiêu là hiểu để sống chung tôn trọng hơn, không phải tạo cảm giác thương hại.

Nói rõ rằng đó không phải lỗi của ai

Anh chị em có thể nghĩ mình làm em bùng nổ, hoặc cha mẹ thương em hơn. Gia đình cần nhắc rằng khó khăn phát triển không phải lỗi của trẻ nào trong nhà. Mỗi người có nhu cầu khác nhau và người lớn đang cố tìm cách phù hợp.

Điều này giúp giảm ghen, sợ và cảm giác phải luôn ngoan để cha mẹ bớt mệt.

Gia đình cũng cần nói rõ trách nhiệm thuộc về người lớn. Anh chị em có thể giúp một việc nhỏ nếu muốn và nếu phù hợp, nhưng không phải người điều trị, người canh giữ hay người chịu trách nhiệm khi có sự cố. Câu này cần được nói ra, vì nhiều trẻ tự nhận trách nhiệm dù người lớn không yêu cầu.

Nếu trong nhà từng có cơn bùng nổ, hành vi làm đau hoặc tình huống nguy hiểm, anh chị em có thể cần được nghe rằng người lớn đang có kế hoạch an toàn. Các em không cần biết mọi chi tiết, nhưng cần biết mình có thể đi đâu, gọi ai và không phải tự xử lý.

Trả lời câu hỏi khó một cách bình tĩnh

Anh chị em có thể hỏi liệu người kia có khỏi không, có sống tự lập được không, có phải vì cha mẹ làm sai không, hoặc vì sao gia đình phải thay đổi nhiều như vậy. Người lớn không cần có câu trả lời hoàn hảo. Có thể nói rằng mỗi trẻ phát triển theo cách khác nhau, gia đình đang học cách hỗ trợ, và có những điều cần chuyên viên cùng theo dõi.

Nếu câu hỏi liên quan đến tương lai, nên tránh hứa chắc chắn. Thay vào đó, hãy nói về điều gia đình đang làm hiện tại: giúp giao tiếp tốt hơn, học kỹ năng an toàn, làm việc với trường, hoặc chuẩn bị dịch vụ phù hợp. Câu trả lời trung thực giúp anh chị em tin người lớn hơn.

Cho phép anh chị em có cảm xúc riêng

Các em có thể yêu thương, nhưng vẫn giận, xấu hổ, buồn hoặc mệt. Gia đình nên cho phép nói những cảm xúc này mà không bị mắng là ích kỷ.

Khi anh chị em được lắng nghe, các em dễ xây quan hệ thật hơn, thay vì chỉ đóng vai đứa trẻ hiểu chuyện.

Người lớn có thể dành thời gian riêng để hỏi các em đang thấy thế nào, không chỉ hỏi các em có giúp được gì không. Nếu trẻ nói điều tiêu cực, hãy tách cảm xúc khỏi hành vi. Cảm thấy giận là được; làm đau người khác thì không. Cách phản hồi này giúp trẻ học rằng cảm xúc khó có thể được nói ra an toàn.

Giải thích cũng cần được lặp lại khi trẻ lớn lên hoặc khi hoàn cảnh thay đổi. Một lời giải thích phù hợp lúc tiểu học có thể không đủ khi bước vào tuổi dậy thì. Khi gia đình cập nhật cách nói, anh chị em có cơ hội hiểu sâu hơn mà không bị bỏ lại trong những câu trả lời cũ.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ gia đình, trẻ khuyết tật và vai trò của người chăm sóc.