Khi người trẻ khuyết tật bước vào tuổi lao động, gia đình có thể có hai kiểu lo khác nhau. Một bên là sợ con không làm được gì nên không dám để con thử. Bên kia là mong con đi làm giống mọi người càng nhanh càng tốt. Cả hai đều có thể làm người trẻ bị mất tiếng nói.
Việc làm cần được nhìn như một phần của đời sống, không phải thước đo duy nhất của giá trị con người.
Một người trẻ có thể cần thời gian dài để hiểu mình phù hợp với loại công việc nào. Có người muốn làm toàn thời gian, có người phù hợp với bán thời gian, có người cần môi trường hỗ trợ, có người trước mắt nên ưu tiên sức khỏe, kỹ năng sống hoặc học tiếp. Cách đi nào cũng cần được đánh giá bằng dữ liệu thật, không bằng hình ảnh lý tưởng của người lớn.
Kỳ vọng cần dựa trên thông tin thật
Gia đình nên nhìn vào điểm mạnh, sức khỏe, kỹ năng sống, khả năng đi lại, giao tiếp, mức chịu đựng và điều chỉnh cần thiết. Một người trẻ có thể làm tốt trong môi trường có cấu trúc nhưng khó trong nơi ồn và thay đổi liên tục.
Nếu kỳ vọng chỉ dựa trên so sánh với anh chị em hoặc bạn cùng tuổi, gia đình dễ bỏ qua nhu cầu hỗ trợ thực tế.
Thông tin thật không chỉ là điểm yếu. Gia đình cần ghi nhận việc người trẻ làm được khi điều kiện phù hợp: đúng giờ trong môi trường có lịch rõ, tập trung tốt với nhiệm vụ lặp lại, giao tiếp tốt qua văn bản, làm việc cẩn thận khi ít tiếng ồn, hoặc cần nghỉ ngắn để tránh quá tải. Những chi tiết này giúp tìm môi trường phù hợp hơn một câu chung như "con không giỏi giao tiếp".
Sức khỏe cũng là một phần của kỳ vọng. Nếu người trẻ có bệnh mạn tính, động kinh, lo âu, đau hoặc mệt kéo dài, kế hoạch việc làm cần tính đến nhịp cơ thể. Cố ép một lịch làm việc không bền có thể làm người trẻ mất tự tin và gia đình càng lo hơn.
Người trẻ cần được thử và được rút kinh nghiệm
Trải nghiệm thực tập, làm thử, tình nguyện hoặc nhiệm vụ nhỏ có thể giúp người trẻ và gia đình hiểu phù hợp hơn. Thất bại trong một môi trường không có nghĩa là thất bại ở mọi nơi.
Sau mỗi trải nghiệm, nên hỏi điều gì phù hợp, điều gì quá tải, hỗ trợ nào cần thêm và người trẻ có muốn tiếp tục hướng đó không.
Trải nghiệm thử cần có mục tiêu rõ. Một lần thực tập không chỉ để xem "có chịu được không", mà để hiểu môi trường, nhiệm vụ, quan hệ, đường đi, nghỉ giải lao, giao tiếp với cấp trên và cách xử lý khi sai. Nếu ghi lại những điểm này, gia đình và người trẻ có thể phân biệt giữa không phù hợp với công việc cụ thể và không phù hợp với mọi công việc.
Thất bại cũng cần được đọc công bằng. Nếu nơi làm quá ồn, hướng dẫn mơ hồ, không có người hỗ trợ hoặc yêu cầu thay đổi liên tục, khó khăn không nằm hoàn toàn ở người trẻ. Việc làm cho người khuyết tật cần nhìn vào sự phù hợp giữa người, nhiệm vụ và môi trường.
Hỗ trợ không nên tước quyền lựa chọn
Gia đình có thể giúp chuẩn bị hồ sơ, luyện đường đi, giải thích quyền lợi hoặc đi cùng buổi tư vấn. Nhưng nếu gia đình nói thay mọi điều, người trẻ khó học cách tự trình bày nhu cầu. Mức hỗ trợ nên giảm dần khi người trẻ có thể tự làm một phần.
Người trẻ cũng có quyền thay đổi suy nghĩ sau khi thử. Một lựa chọn nghề nghiệp không phải lời hứa suốt đời. Nếu người trẻ nói không muốn tiếp tục, gia đình nên hỏi lý do cụ thể trước khi kết luận là bỏ cuộc. Có thể vấn đề nằm ở môi trường, thời gian, người hướng dẫn hoặc loại nhiệm vụ.
Gia đình cũng cần học cách chuyển vai trò
Khi con lớn, gia đình không thể mãi là người quyết định thay. Vai trò có thể chuyển sang giúp chuẩn bị thông tin, cùng tìm nguồn hỗ trợ và đứng phía sau khi người trẻ tự nói về mình.
Kỳ vọng tốt là kỳ vọng mở đường, không đẩy người trẻ vào khuôn có sẵn.
Ở Nhật Bản, hỗ trợ việc làm cho người khuyết tật có nhiều kênh khác nhau, và điều kiện sử dụng có thể tùy khu vực, độ tuổi, tình trạng khuyết tật và mục tiêu. Gia đình không nên dựa vào lời truyền miệng duy nhất. Khi cần, hãy kiểm tra với cơ quan địa phương, trường, trung tâm tư vấn hoặc nguồn chính thức.
Điều quan trọng nhất là giữ cuộc trò chuyện mở. Việc làm không chỉ để chứng minh rằng người trẻ "bình thường" hay "có ích". Nó nên là một phần của đời sống có phẩm giá, nơi người trẻ có vai trò, thu nhập nếu phù hợp, quan hệ xã hội và quyền được hỗ trợ khi cần.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ việc làm, quyền tham gia và chuyển tiếp của người trẻ khuyết tật.